Türk vergi sisteminde belge düzeni ve uygulama sonuçları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERKAN ÖZDEMİR

Danışman: MUSTAFA SAKAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk vergi sistemi, vergiyi doğuran olayın belgelendirilmesi ve belgelerin belli süreler içerisinde yasal defterlere kaydedilmesi esasına dayalıdır. Buna göre belge düzeni içerisinde vergilendirme ile ilgili işlemlerin, ilgisine göre belirlenmiş bir belgeye dayanması gerekmektedir. Belge düzenine uygun bulunan muameleler, ilk görünüş karinesi uyarınca, aksi kanıtlanmadığı sürece gerçek durumu yansıttığı kabul edilmektedir. Söz konusu düzenlemeye aykırı fiiller ise hem beyan olunan dönem matrahının resen takdir edilmesine ve verginin ziyaı söz konusu ise vergi ziyaı cezasının kesilmesine hem de VUK 352 veya 353. Madde hükmü uyarınca usulsüzlük cezasının kesilmesine sebep olmaktadır. Ayrıca belge düzenine aykırı fiillerin VUK'un 359. Maddesinde belirtilen hareketlerle işlenmesi durumunda, mükellef hakkında vergi suçu gerekçesiyle hürriyeti bağlayıcı ceza da talep olunabilecektir. Türk vergi sisteminde kullanılmakta olan belgeleri, kâğıt ortamında düzenlenen ve elektronik ortamda oluşturulanlar olmak üzere iki sınıfa ayırmak mümkündür. Teknolojik gelişmelere paralel olarak kanun koyucu, bazı belgelerin elektronik ortama taşınması amacıyla ilk defa e-Fatura uygulamasını hayata geçmiştir. Bu noktada e-Belgeler, yeni bir belge türü olmayıp, halihazırda VUK hükümleri uyarınca kâğıt ortamdaki belge türleriyle aynı hukuki niteliklere sahiptir. Bu çalışmada Türk vergi sisteminde uygulanmakta olan belgeler ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Münhasıran elektronik belge uygulamalarının mükellefin vergiye gönüllü uyum sürecine ve idarenin tahsilattaki etkinliğine katkısı ile vergi kayıp ve kaçağını önlemedeki etkisi konularında gerçekleştirilen ampirik çalışma bulguları üzerinden, elektronik belge uygulamalarının geleceği üzerine değerlendirme yapılmış ve önermelerde bulunulmuştur.