Türkiye'de Güncel Sanat Pratiklerinde İdeolojik Anlatım
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Resim Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sevinç Aslan
Danışman: Engin Aslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkiye'de 1990'lardan itibaren oluşmaya başlayan güncel sanat pratiklerinin toplumsal dönüşüm dinamikleri göz önünde bulundurularak, sanat-ideoloji ilişkisi bağlamında ele alınması amaçlanmaktadır. Bu amaca ulaşmak için öncelikle, ideoloji kavramı ve Türkiye özgünlüğünde birbirinden ayrılan "çağdaş" ve "güncel" kavramları incelenecektir. Ayrıca, sanatın özerkleşmesi bağlamında, ideolojik olana karşı mesafeli duruşun aslında ideolojik bir bakış olarak nasıl işlevselleştiği, tarihsel süreç içindeki biçimlenişiyle birlikte ele alınacaktır. Türkiye'de güncel sanatın 90'larla birlikte tarihsel olarak konumlandığı düşünülse de bu dönemin öncesinde sanat alanındaki gelişmelerin göz ardı edilmemesi gerekir. Bu bağlamda 90'larda sanat alanındaki gelişmelerin öncülü olarak geçmiş zamandaki farklı arayışlar ele alınıp hem ortak yönleri hem de farklılaşmanın şekli üzerinde durulacaktır.90'larda, dünya genelinde Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle biçimlenen Yeni Dünya düzeni içinde, Türkiye'nin ekonomik anlamda küresel kapitalizme eklemlenmesi ve sanat alanında daha önce görülen artzamanlılığın yerini senkronizasyona bırakması dikkat çekici bir dönüşüm yaratmıştır. Bu dönüşümün en önemli zemini olması dolayısıyla Uluslararası İstanbul Bienalleri konu çerçevesinde ele alınacaktır. Aynı zamanda güncel sanat tanımı ile geçmişten ayrılışın en önemli alanları küratörlü sergiler olduğu için, sanatsal üretimlerdeki ideolojik dönüşümler, bireysel sanatçı pratiklerinden ziyade sergi konsepti üzerinden şekillenen küratörlü sergiler ve bazı sanatçıların çalışmaları ile değerlendirilecektir. Yanı sıra sürecin önemli bir unsuru olarak görülen ancak günümüzde etkisini kaybettiği düşünülen sanatçı inisiyatifleri, yaşanılan kurumlaşmaya karşı alternatif alanlar olarak ele alınacaktır. Tez, 90'lardan itibaren ''güncel sanat'' olarak tanımlanmaya başlayan ve günümüze kadar gelen sanat pratiklerine ve genel olarak sanata ilişkin ideolojik olmama, ideolojiler üstü olma söyleminin de ideolojik olduğunu, bunun bir tercih değil, tarihsel bir zorunluluk olduğunu vurgular.Türkiye'de güncel sanat ele alınırken konulan özerkleşme söylemi, ideolojiksizleşme yanılsamasına dayanırken, somutta yaşanan, güncel sanat tanımındaki en önemli unsurun ideoloji olduğu tezin temel savunusu olacaktır. Bu savunu ile birlikte ideolojik bakış ve eleştiri ile oluşturulmuş çalışmalar, bağımsız bir bölümde ele alınacaktır. Belli bir temayla oluşturulan ''Beni Unutma'' adlı projede yer alan çalışmalar, birbirinden bağımsız olarak değil birbirini tamamlayan nitelikte kurulmuşlardır. Aynı durum, '' Sur'' adlı çalışma için de geçerlidir. Öte yandan melek kanatlarına ilişkin çalışmalar, bir arada ve birbirinden bağımsız düşünülebilecek şekilde oluşturulmuştur.