Mekânsal ve sosyal ayrışmanın yarattığı mahalle tipolojileri ve Muhtar deneyimleri üzerine fenomenolojik bir alan araştırması


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATİH ÇİÇEK

Danışman: LEVENT YILMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Neoliberal ideolojinin benimsenmesiyle sermayenin birikim alanına dönüşen kentlerde kısa sürede önemli yapısal değişiklikler meydana gelmiştir. Türkiye'de hakim kentleşme ve kentsel dönüşüm pratiklerinin mekânsal tezahürü bir yanda kapalı kapılı siteler, lüks rezidanslar, alış-veriş merkezleri, park ve bahçeler ile donatılmış mahalleler ile diğer tarafta yaşama elverişli olmayan konutların olduğu, alt ve üst yapının yetersiz, kurumsal ilgisizliğe maruz bırakılmış, sıkıştırılmış, kent hafızasında uzak durulması gereken yerler olarak işaretlenmiş mahallelerdir. Bu mekânsal ayrışma, bireylerin erişim gücüne bağlı olarak sosyal bir ayrışmaya da neden olur. Bu araştırma kentsel alanda hakim olan mekânsal ve sosyal ayrışmanın ortaya çıkardığı farklı nitelikteki mahallelerde muhtarlığın somutlaşma biçimlerini, formel ve enformel alanını, tanımlanmalarını, mahalledeki konumlanmasını ve ortaya çıkan derin farklılıkların kuramsal ve kavramsal izlerini aramaktadır. Bu amaçla İzmir ve Malatya'da farklı nitelikteki yirmi sekiz mahallede muhtarlar ile derinlemesine görüşmeler ve mahallelerde gözlemler yapılmıştır. Sahadan edinilen verilerin analizinde bilgisayar destekli nitel veri analizi (Computer Assisted Qualitative Data Analysis- CAQDAS) araçlarından MAXQDA kullanılmıştır. Saha araştırması kentte hakim üç farklı mahalle tipinin olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu mahalleler gerek fiziksel özellikleri gerekse içerdiği toplumsal sınıf bakımından birbirinden ayrışmaktadır. Muhtarların mahalle tanımlarından yola çıkılarak oluşturulan bu tipolojiye göre kentler üst ve orta üst sınıfın, alt ve orta alt-sınıfın ve muhtarlarının "orta halli", "orta direk" olarak tanımladığı grupların yaşadığı mahallelerden oluşmaktadır. Muhtarların deneyimlerinin, somutlaşma biçimlerinin, formel ve enformel alanlarının, tanımlanma biçimlerinin ve mahalleli ile kurdukları ilişkilerin bu mahalleler arasında oldukça farklılaştığı ortaya çıkmıştır.