Gazete köşe yazıları söyleminde yazarın toplumsal cinsiyetinin geçişlilik kullanımına etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEYDA EKİCİ

Danışman: GÜLSÜM SONGÜL ERCAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dil, toplumun tutum ve değerlerini, diğer bir ifadeyle ideolojilerini, yansıtan önemli bir araçtır. Dil ait olduğu toplumsal ve kültürel yapıda bir takım kimliklerin, rollerin ve inançların yapılandırılmasına ve sürdürülmesine aracılık etmektedir. Bunlardan biri de toplumsal cinsiyettir. Toplumsal cinsiyet toplumsal pratiklerin ürünü olarak toplumsal bir yapılanmadır ve söz konusu yapılanma söylem aracılığıyla ortaya konmaktadır. Yapılan çalışmalar, bireylerin farklı cinsiyet rollerini farklı dilsel seçimlerle sergilediğini göstermektedir. Söz konusu farklılıklar, belirli bir toplumsal düzende bir takım toplumsal amaçların edinimini sağlayan metin türü kavramıyla ilişkilendirilmektedir. Gazete köşe yazıları da ideolojilerin yapılandırıldığı, devam ettirildiği ve yeniden yapılandırıldığı bir medya metin türüdür. Bu nedenle gazete köşe yazıları söyleminin incelenmesi, düşünce dizilerinin oluşumunda toplumsal cinsiyet ideolojisinin bir etkisinin bulunup bulunmadığını ortaya konması açısından önemlidir. Bu çalışmada kadın ve erkek köşe yazarlarının dilsel seçimlerinde bir farklılık bulunup bulunmadığının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Dizgeci İşlevsel Dilbilgisi Kuramı temel alınarak, dilin üstişlevlerinden düşünsel üstişlevin bir alt ulamı olan yaşantısal üstişlev bağlamında geçişlilik dizgesi çerçevesinde süreç kullanımı irdelenmiştir. Çünkü geçişlilik dizgesi, süreç türleri aracılığıyla gerçekliğe ilişkin zihinsel temsillerin somutlaştırılmasını ve böylece farklı zihinsel temsiller sonucunda tümcenin dilbilgisel yapısında ortaya çıkan ayrılmayı göstermektedir. Çalışmanın sonucunda gazete köşe yazılarının türsel özellik olarak yoğunlukla maddesel ve ilişkisel sürecin kullanıldığı bir metin türü olduğu; kadın ve erkek köşe yazarların gerçekliği farklı zihinsel temsiller aracılığıyla kurguladığı, kadın köşe yazarların zihinsel, ilişkisel ve davranışsal süreç türlerini, erkek köşe yazarların ise maddesel süreç türünü daha çok kullandıkları saptanmıştır. Ayrıca kadın ve erkek köşe yazarların yaptığı süreç seçimlerinde gazetenin politik ideolojisinin etki olduğu, Laik ve Liberal ideolojide kadın yazarların ilişkisel süreci daha çok kullandığı ancak İslami ideolojide ilişkisel sürecin erkek köşe yazarlar tarafından daha çok kullanılan bir süreç türü olduğu ortaya konmuştur.