Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: MEHMET REMZİ SEYFİOĞLU
Danışman: MUSTAFA ODABAŞI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:vn ÖZET Kuru çökelme ve dış hava örnekleri eş zamanlı olarak Mayıs-2003 ve Mayıs-2004 tarihleri arasında Buca, izmir'de toplanmıştır. Fromaldehit kuru çökelmesi su yüzeyi örnekleyicisi (WSS) ve kuru çökelme plakaları kullanarak ölçülmüştür. Bu örnekleme periyodunda ayrıca ıslak çökelme örnekleri de toplanmıştır. Gaz fazdaki ortalama formaldehit (HCHO) konsantrasyonu (7.3±6.5 ug m"3, ortalamaiSD) daha önce değişik bölgelerde ölçülmüş değerler aralığındadır. Partikül faz HCHO konsantrasyonu 3 ile 65 ng m"3 (ortalama±SD, 18±12) aralığında değişmektedir ve atmosferik HCHO büyük oranda gaz fazdan oluşmaktadır (% 99.55). Kuru çökelme plakalarıyla ölçülen partikül faz HCHO akısı, 2 ile 56 ug m"2 gün"1 (ortalamaiSD, 17±12 p,g m"2 gün"1) arasında ölçülmüştür. Partikül fazda kuru çökelme hızı, kuru çökelme plakalarında ölçülen, partikül akısı ve partikül fazdaki HCHO konsantrasyonu kullanılarak hesaplanmıştır ve fazda kuru çökelme hızı 0.1 ile 9.6 cm s"1 (1.4+1.4 cm/s) arasında değişmektedir. Partikül fazdaki kuru çökelme hızlan, daha önce başka kirleticiler için aynı metod kullanılarak ölçülmüş hızlarla çok iyi uyuşmaktadır. Toplanan 27 yağmur suyu örneğinde formaldehit konsantrasyonu 10-304 ug l"1 arasındadır. Yıllık formaldehid ıslak çökelmesi 30155 p.g m"2 gün"1 olarak hesaplanmıştır. Toplam HCHO (yaş+kuru) çökelmesinde, %83.2 oranla ıslak çökelme daha baskındır.vın Gaz faz HCHO akısı 273-5404 ug m"2 gün"1 (1200±888 ug m"2 gün"1) aralığındadır. Su yüzeyi örneklemesi ile ölçülen toplam akıda (gaz+partikül) gaz faz akısı daha baskındır (%98.6). Gaz fazdaki kütle transfer katsayısı (Kg) 0.07-0.59 cm s"1 (0.25±0.12 cm s"1) aralığında hesaplanmıştır. Laboratuvar çalışmalarında elde edilen Kg ortalama 0.60±0.22 cm s"udir ve alan çalışmalarından elde edilen ortalama değerin 2.4 katıdır. Laboratuvarda ölçülen Kg değerleri iki değişik model kullanılarak hesaplanan değerler ile karşılaştınlmıştır: Bir tanesi su yüzeyi örnekleyicisi kullanılan deneyleri baz alarak geliştirilmiş model (reaktif olmayan türler için, Model I), ve diğeri daha önce yayımlanmış model (reaktif türler için, kimyasal reaksiyonlardan dolayı kütle trasferinde artış olduğu kabul edilir, Model II). Sonuçlar göstermiştir ki Model I, Kg değerini önemli derecede beklenenden daha düşük belirlerken, Model IPnin tahminleri deneysel olarak ölçülenler ile mükemmel bir uyum içindedir. Sonuçlara göre, labratuvar koşullan altında, HCHO kütle transferinde kimyasal reaksiyonlardan dolayı akı artışı meydana gelmektedir ve bu akı artışı 2.8 ile 4.1 kat arasında değişmektedir. Alan çalışmalarında ölçülen ortalama Kg değerleri (0.25 cm s"1) Model I (0.44 cm s"1) ve Model II (0.90 cm s'^'nin ortalama tahminlerinden önemli derecede daha düşüktür. Öne sürülen mekanizmaların hiçbirisi (sıfır olmayan su konsantrasyonundan dolayı azalan çökelme, sülfit/bisülfit girişimi, kimyasal bozunma ya da dönüşümden dolayı kayıplar) model ve deneysel Kg değerleri arasındaki farkı tam anlamıyla açıklayamadığı için, meydana gelen fark bu mekanizmaların eklenik etkisine bağlanmıştır. Anahtar sözcükler : Kuru çökelme, formaldehit, gaz/partikül fazlan arasında dağılım, ıslak çökelme, hava-su arakesitinde madde taşınımı, çökelme hızı, kütle transfer katsayısı, akı artışı.