Sekizinci sınıf öğrencilerinin ortaklaşa argümantasyon süreçlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: FADEN TOPUZ
Danışman: BERNA CANTÜRK GÜNHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin geometrik cisimler konusunda ortaklaşa argümantasyon süreçlerinin ve argüman kalitelerinin incelenmesi, sonuçların yorumlanarak öğrenme süreçlerinin gelişimine, planlanmasına ve bu konudaki güçlüklerin giderilmesi amaçlanmıştır. Uygulama 2019-2020 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde üç farklı şubede öğrenim gören sekiz, ortaokul sekizinci sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin sekizinci sınıf geometrik cisimler kazanımlarında argüman oluşturmalarını destekleyici yönergeler içeren matematiksel içerikli hikaye kitabı, somut materyal desteği, noktalı kağıt, Geogebra destekli ve problemler içeren etkinlikler uzaktan öğretim yoluyla çevrimiçi olarak nitel yöntemlerden öğretim deneyi ile yürütülmüştür. Süreçte öğrenci etkinlik notlarının, çizimlerinin, ses ve görüntü kayıtlarının (öğrenci görüntülerini içermeyen) transkriptleri ileriye ve geriye dönük analizler yoluyla incelenmiştir. Elde edilen verilerin analizi Toulmin'ın (1958) argüman modeli temelinde Krummheuer'in (1995) ve Conner'ın (2008) perspektifleri ile literatürde yer alan bugüne kadar yapılmış argümantasyon çalışmalarındaki farklı argümantasyon değerlendirmelerinin sentezlenmesi ile ortaya konulmuştur. Şemalar, transkriptlere ait diyaloglarda yer alan ifadelerin argüman bileşenlerini içerip içermediği incelenerek oluşturmuştur. Ortaklaşa argümantasyon sürecinde veri, iddia, gerekçe, çürütücü ve destekleyici bileşenleri tespit edilirken süreçte niteleyici bileşenini ortaya çıkaracak bir ifadeye rastlanmamıştır. Şemalarda çürütülen iddia, çürütülen iddianın gerekçesi ve öğretmen eylemleri olarak tanımlanan öğelere de yer verilmiştir. Ayrıca süreçte oluşan alt argümanların, argümanların birbirleriyle bağlantılarını açıkladığı ve argümanın bir iddiadan diğerine geçişte iddianın ön hazırlığı şeklinde ortaya çıktığı belirlenmiştir. Öğrencilerin ve öğretmenin aktif katılımında, öğretim deneylerinde yer alan matematiksel içerikli hikaye kitabı, somut materyal, Geogebra animasyonları, çizim ve problem etkinlikleri ile öğretmenin tartışmaya yönelik rahat ve yönlendirici bir ortam sunması etkili olmuştur. Süreç bütüncül olarak incelendiğinde öğrenci ifadelerinin tekrar edilmesi ve sonraki etkinliklerde hatırlatılarak sunulması ile gerekçelendirilmesinin desteklenmesi, ortaya atılan iddiaların doğru veya yanlış olmasına müdahale edilmemesi gibi gözlemlenen öğretmen eylemleri de önemli görülmüştür. Bu öğretmen eylemlerinin öğrencilerin çürütülen iddialar ile yeni doğru iddiaları, gerekçeleri ve destekleyicileri oluşturmalarına fırsat vermesiyle ortaklaşa argümantasyon sürecinin sürekliliğine katkı sağladığı belirlenmiştir. Argüman kalitesi ise Osborne, Erduran ve Simon'un (2004) fen öğretimi bağlamında geliştirdikleri argüman kalitesi çerçevesi ile Shongwe'nin (2019) matematik öğretimi bağlamında ortaya koyduğu argüman kalitesi değerlendirmesine ve çalışmanın kendi döngüsüne uygun olarak öğretim deneyleri sonucunda oluşturulan ortaklaşa argümantasyon şemalarındaki argüman bileşenleri dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Osborne, Erduran ve Simon'un (2004) argüman kalitesi değerlendirmesinde on yedi adet ortaklaşa argümantasyon şemasında; dört şema ikinci düzey, iki şema üçüncü düzey, sekiz şema dördüncü düzey ve üç şema beşinci düzey kalitede belirlenmiştir. Shongwe'nin (2019) argüman kalitesi değerlendirmesine göre ise dört şema dışında yüksek düzeyde argüman kalitesi belirlenmiştir. Ayrıca araştırma süresince argüman kalitesinin doğrusal bir artış göstermediği tespit edilmiştir. Öğrencilerin argüman oluşturmada aktif rol aldıkları, geometrik kavramlara dayanak oluşturma çabasında oldukları belirlenmiştir. Ortaklaşa argümantasyon sürecinin farklı etkinlik ve kademelerle öğretimin ilk yıllarından başlanarak uygulanmasının geometri öğretimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Ortaklaşa argümantasyon, geometrik cisimler, matematiksel içerikli hikaye, somut materyal, Geogebra, argüman kalitesi, sekizinci sınıf.