Nokta Perspektif Görevi: Uyaran Özellikleri, Görev Zorluğu ve Özne Türünün Görev Performansı Üzerindeki Etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE TAŞKIRAN
Danışman: Derya Durusu Emek Savaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nokta perspektif görevi, zihinselleştirme becerilerinden birinci düzey perspektif alma becerisini değerlendirdiği öne sürülen bir paradigmadır. Nokta perspektif görevinde gözlenen temel etki uyumluluk etkisidir. Uyumluluk etkisi, uyumsuz denemelerin uyumlu denemelere göre daha yavaş yanıtlanması ve uyumsuz denemelerde daha fazla hata gözlenmesidir. Uyumluluk etkisi öz perspektif denemelerde gözlendiğinde altersantrik müdahale, diğer perspektif denemelerde gözlendiğinde egosantrik müdahale olarak adlandırılır. Uyumluluk etkisine neden olan süreçlere ilişkin alanyazında tartışmalar mevcuttur. Bu etkinin örtük zihinselleştirmeden kaynaklandığını öne süren çalışmalara ek olarak etkinin kaynağının alt zihinselleştirme -performansa zihinselleştirme gibi yansıyan alan genel süreçler- olduğunu belirten çalışmalar da yer almaktadır. Alanyazın henüz bir görüşü destekleyip diğerini dışlayamamaktadır. Bu doğrultuda tez çalışmasında, paradigmanın bileşenlerinin değiştirilmesiyle uyumluluk etkisinin altında yatan bilişsel süreçlerin sistematik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma bilindiği kadarıyla nokta perspektif görevinin Türkiye örnekleminde kullanıldığı ilk çalışmadır. Tez çalışması kapsamında üç deney gerçekleştirilmiştir. Birinci ve ikinci deneyde merkezi öznenin insan olmayan canlı bir varlık olmasının uyumluluk üzerindeki etkisinin incelenmesi amacıyla köpek ve avatar uyaranları kullanılmıştır. Birinci deneye 41, ikinci deneye 40 katılımcı dahil edilmiştir. Bu deneylerde uyumluluk etkisinin gözlendiği, ancak etkinin merkezi özneye göre farklılaşmadığı bulunmuştur. Üçüncü deneye 34 katılımcı dahil edilmiş, hedef uyaranların belirginliğinin uyumluluk etkisiyle ilişkisi incelenmiştir. Hedef uyaran belirginliği artığında uyumluluk etkisinin olumsuz etkilendiği gözlenmiştir. Deneylerin bulguları alt zihinselleştirme hipotezini destekler görünmektedir; ancak zihinselleştirme hipotezi dışlanamamıştır. Son olarak, Türkiye örnekleminde uyumluluk etkisinin gözlendiği, ancak nokta perspektif görevi bulgularının bu örneklem için alanyazından farklılaştığı bulunmuştur. Bulgular alanyazın doğrultusunda tartışılmış, sonuç ve öneriler sunulmuştur.