Mevlana'da akıl-aşk ilişkisi

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2006

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZUHAL ÇELİK

Danışman: İBRAHİM EMİROĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Akıl ve aşk insanlık tarihi boyunca üzerinde en çok konuşulan, tartışılankavramlar arasında olmuştur ve halen de tartışılmaktadır. Bu kavramlar hem kendibaşlarına bir değerlendirme konusu olmuşlar hem de birbirleriyle ilişkileri açısındanele alınmışlardır.Mevlânâ'nın akıl-aşk arasında nasıl bir ilişki kurduğunu ve Mevlânâ'ya göreMutlak Hakikati tecrübe etmede aklın mı yoksa aşkın mı etkin olduğunu tespit etmekönemli görülmektedir.Aklı Allah'ın yarattığı yüce bir varlık olarak gören Mevlânâ onu küllû akıl vecüz'û akıl olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Küllû aklın temsilcileri nebiler ve velilerolurken cüz'û akıl sınırlı bir kapasiteye sahip olan beşerû akıllardır. Hakikati tecrübedecüz'û akıl yetersiz kalmaktadır.İkinci olarak Mevlânâ'da aşkın ne olduğunu ve âşıkın hallerini incelemek önemliyer tutmaktadır. Mevlânâ'ya göre kainatta her şey birbirine âşıktır. Zaten kâinatınyaratılış sebebi de aşktır. Beşerû aşka da Mutlak Varlığa ulaşmada bir vasıta göreviüstlenmesi durumunda değer veren Mevlânâ'da asıl olan ilahû aşktır. Ona göre insanhem maddû âlemden hem de kendi varlığından geçerek Mutlak birliğe ulaşmalıdır. Yokoluşla, maddeden vazgeçişle kişi gerçek benliğe kavuşmaktadır. Aşk sayesinde ruhözgürlüğe ulaşmakta, beden kafesinden kurtulmaktadır. Mevlânâ'da ilahû sırlaramazhar olmanın tek yolu aşktır. Aşk yegane hakikat olunca dolayısıyla aşkla dolu olanâşık da yüce bir makamdadır ve o, akıllılardan derece olarak ileridedir.Mevlânâ, gerçek bilgi vasıtasının aşk olduğunu savunurken aklın rolünütamamen reddetmemiştir. O pratik hayatta bile yanılabilen cüz'û aklın sınırlarınıbelirtmiş ve Mutlak Varlığa ulaşmada etkin olanın akıl değil de aşk olduğunuvurgulamıştır. Mevlânâ aklın sınırlarını çizmekte ve akla nereye kadargüvenebileceğimiz konusunda bize bilgi vermektedir. Mevlânâ'ya göre ötelere ulaşmakonusunda akıl ne kadar acizse aşk o kadar etkindir.Anahtar Kelimeler: 1) Akıl, 2) Aşk, 3) Âşık, 4) MaşÃ»k, 5) Mutlak Varlık