Geç Antik Dönem'de Küçük Menderes Vadisi ve çevresinde kentleşme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ÖZKAN
Danışman: BİNNUR GÜRLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küçük Menderes Vadisi, ismini vadinin en önemli su kaynağı olan Küçük Menderes Nehri'nden alır. Batı Anadolu'da yer alan, verimli nehir vadilerinden biri olan Küçük Menderes'in antik ismi Kaystros'tur. Bölgenin bol su kaynakları ve verimli tarım arazilerine sahip oluşu, erken dönemden itibaren yerleşim için tercih edilmesini sağlamıştır. Roma Dönemin'de vadinin en önemli kenti Ephesos dışında, Hypaipa, Metropolis, Diosheiron, Neikaia ve Palaiapolis kentleri yer alır. Anılan kentler dışında, kentlere bağlı çok sayıda kırsal yerleşim yer almaktadır. Bu tez çalışmasında, bölgedeki Roma Dönemi kent ve kırsal yerleşimlerin Geç Antik Dönem'deki dönüşümü ele alınmıştır. İS 3. ve 7. yüzyıllar arasında, imparatorluk kentleri, çeşitli katelizörler eliyle dönüşmüştür. Antik polis-kent, anıtsal kamusal mekânların korunması veya terk edilmesi şeklinde yol ayrımı yaşamıştır. Klasik modelli kent dokusunun terk edilmesine neden olan etkenlerin irdelenmesi, Hıristiyanlık başta olmak üzere yeni hassasiyetlerin ve önceliklerin kent dokusundaki değişime olan etkilerinin açıklanması, çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Tüm bu çözümlemeler için bölgede önceki yıllarda gerçekleştirilen yüzey araştırma sonuçları ve tez çalışması için gerçekleştirdiğimiz yüzey araştırmalarının sonuçları kullanılmıştır. Ayrıca bölgedeki antik kentlerde yürütülen arkeolojik kazılarda elde edilen bulgular, bölgenin Geç Antik Dönem kentleşme sürecini yorumlamak adına kullanılmıştır. Arkeolojik veriler ve yazılı kaynaklar yardımı ile bölgedeki kültürel ve dini dönüşümün mekânsal yansıması aktarılmaktadır. Yüzey araştırmalarının yanı sıra, Ödemiş Müzesi'nin kurtarma kazılarında açığa çıkardığı konu ile ilgili mekânlar ve küçük buluntular çalışma kapsamına alınmıştır. Böylece bölgenin sınırları belirlenmiş bir dönemde kentleşme süreci hakkında bilgiler okuyucuya sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Küçük Menderes Vadisi, Kaystros Vadisi, Geç Antik Dönem, Kentleşme, Antik Yerleşimler.