Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrası
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERKAN CENGİZ
Danışman: TİJEN DÜNDAR SEZER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) tek yorum ve yargılama merci olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), faaliyet göstermeye başladığı 1959 yılından bu yana Avrupa Konseyi'ne (AK) taraf devletler açısından insan haklarının korunması merkezli hukuk sisteminin ana itici gücü olmuştur. AİHM, insan haklarının korunması merkezli ulusal ve uluslararası siyasetin ve hukukun biçimlendirilmesinde de önemli bir rol oynamış ve oynamaktadır. AİHM ayrıca, Avrupa kamu düzeni olarak adlandırılan demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü esasları üzerine inşa edilmiş olan sistemin koruyuculuğu görevini yerine getirmiş ve halen de getirmektedir. Yıllar içerisinde Avrupa toplumunun ve kamu düzeninin ihtiyaçları Protokoller yoluyla hem AİHS'nin kapsamının genişlemesine, hem de AİHM'nin yargılama görevini yerine getirme usulünde değişikliklerin hayata geçirilmesine neden olmuştur. Özellikle 1989 yılında Berlin Duvarı'nın yıkılması ve sosyalist devlet modelinin geniş çaplı olarak terk edilmesiyle birlikte 1990'lı yılların ikinci yarısından itibaren demir perde bloğu bünyesinde bulunan çok sayıda devlet AK'ye üye olmuştur. AK'ye üye devlet sayısında ciddi artışa neden olan bu temel gelişme, akabinde AİHM'ye bireysel başvuru yolunun bilinirliğinin artması, taraf devletlerin aleyhlerinde verilen ve yapısal değişiklikler gerektiren kararları hızlı ve kapsamlı bir şekilde icra etme açısından yavaş davranması, AİHM önünde bekleyen davaların hızla artmasına neden olmuştur. Bu artış eğilimi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi (AKBK) önünde icranın denetimi safahatında bekleyen dava sayısında da görülmüştür. AİHM kararlarının icrasında yaşanan ve ağırlığı gün geçtikte artan bazı esaslı sorunların Avrupa merkezli insan hakları koruma sistemi açısından bir meşruiyet krizine dönüşmesinin engellenmesi ve etkili bir hak korumasının tesis edilmesi amacıyla sürecin parçası olan her bir AK biriminde çeşitli ölçeklerde değişiklikler yapılmıştır. Çalışmamızda AİHM ve kararlarına ilişkin tarihsel arka plan ışığında, sürecin gelişimi, öne çıkan meseleler, AİHM kararlarının icrası ve icra sürecinin denetlenmesi ayrıntılı olarak ve esaslı unsurlarıyla birlikte ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Taraf Devletin İcra Yükümlülüğü, AİHM Kararlarının İcrasının Denetimi.