Bafa gölü yöresi turmalinit oluşumu, petrografisi ve jenezi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YEŞİM YÜCEL
Danışman: CAHİT HELVACI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Turmalinitler, birincil kuvars ve büyük oranda turmalmden oluşan uyumlu tabakalardan ibarettir; turmalin, kayaç oranının %15-20'sinden fazlasını kapsamaktadır. Çok az turmalinit dereceli tabakalarıma, çapraz katmanlarıma, çökme ve alev yapılan ve merceksel yapılar (rip-up klast) gibi sedimenter yapılar sunmaktadır. Bu gibi jeolojik özellikler, bu kayaçlann kökeninin saptanması açısından önemli sınırlamalar getirmektedir (Slack ve diğ., 1984). Şörl (Fe'ce zengin)- Dravit (Mg'ca zengin) serilerinin turmaiinierini içeren turmalinitler, Menderes Masifi'nin önemli bir kayaç tipidir. Turmalinitler en az sekiz oluşum modeline sahiptir; (1) Turmalinit şeklinde (> 15-20 % oranında turmalin içeren stratabound ve/veya stratiform olarak laminalanmış kuvars-turmaîince zengin kayaçlar)- yersel olarak önemli fakat sürekli olmayan, mika- kuvars ( ± granat) şist içindeki mercekler, (2) Mikaşist veya paragnayslar içinde özşckilîiden özşekilsize değişen kristal yaydımı şeklinde; (3) Zayıf bir biçimde yoğunlaşmış inceden orta taneliye, özşekilsizden yan özşekiliiye geçiş gösteren, Menderes kristalin serisinin en eski birimi olarak gözönünde tutulan geniş felsik gnayslar içindeki kristaller şeklinde; (4) Göz biçiminde konsantrasyonlar/ nodüller ve felsik gnays birimleri içinde masif mercekler şeklinde; (5) Pegmatoid ve pegmatitler içinde, bazılan oldukça büyük olan, özşekilli kristaller şeklinde; (6) Granat mika şist içinde, kuvarsla birlikte, intrafolial aynlma şeklinde yan özşekilli-özşekilsiz kristal veya kristal topluluklan şeklinde; (7) Net olarak kesilmiş granitik gnays içinde özşekilsiz-yan özşekilli kristal bantlan şeklinde; (8) Eklenmiş ya da çatlaklara doldurulmuş şekilde,vıı damar ya da tabaka oluşturan kuvarsla birlikte, metamorfizmaya uğramamış veya post-kinematik granit kenarlarında sülfid mineralizasyonunun eşlik etliği yan kayaç ornatılması şeklindedir. Çalışma alanı Menderes Masifi'nin güneyinde, Karahayıt ve Yeşilköy olmak üzere iki ayrı bölgeyi kapsamaktadır. Karahayıt bölgesinde turmalin zordan veya bandlan Karahayıt Köyü'nün (Muğla-Milas) güneybatısı ve aynı zamanda Bafa Gölü'nün yaklaşık 2km doğusunda biyotit-kuvars şist birimi içinde ortaya çıkmaktadır. Yeşilköy bölgesinde ise granatlı turmalİnit, Bafa Gölü'nün kuzeyinde Yeşilköy Köyü ve Azap Gölü arasında tek bir yerde bir mika şist birimi içinde yaklaşık 2m kalınlıkta yüzlek vermektedir. Karahayıt ve Yeşilköy bölgelerinde incelenen turmalinitler baskın olarak kuvars ve turmalinden oluşmaktadır. Bunun yanında Karahayıt turmalinitlerinde korunmuş sedimenter özellikler, yanal olarak devamlı milimetre-ölçekli kuvars ve turmalin laminalan, turmalince zengin rip-up clast yapılan, belirgin köşeli kuvars taneleri (sadece bir yüzlekte) ve dereceli tabakalanmaian (ince kesitte) içermektedir (Mittwede ve diğ., 1997). Aynı zamanda magnetitçe zengin demir oluşumu da bu seri içinde ortaya çıkmaktadır. Çalışma kapsamında bu iki bölgedeki turmalinitlerden alman örneklerin petrografik ve jeokimyasal incelemeleri yapılmıştır. İnce kesitte turmalinlerin mineral bileşimi az miktarda biyotit-muskovit-zirkon-apatit-sfen ve opak minerallerle birlikte baskın olarak kuvars ve turmalinden ibarettir. Turmalinler ikincil mavi, kehribar ve yeşil tonlanyla birlikte, çoğunlukla kahverengidir (koyudan soluk renge değişebilir). Farklı renkler çoğunlukla farklı kimyasal bileşimleri yansıtmaktadır ve turmalin oluşumunun farklı evrelerini temsil edebilmektedir (Jiang ve diğ., 1998). Yeşilköy ve Karahayıt turmalinitlerinden alman turmalinlerin çoğu optik zonlanma göstermektedir. Bunun yanında, Yeşilköy turmalinitleri dikkat çekici şekilde granatlıdır, bununla birlikte Karahayıt bölgesinden alınan birkaç örnekte devııı yan özşekilli granat kristalleri (ince kesitte) gözlenmiştir. Bu kristaller bol miktarda kuvars ve turmalin kapammlan içermektedir. İncelenen bölgelerdeki turmalinlerin mikroprob analizleri, bunlann şörl-dravit katı eriyik serisinde ortaç bileşime sahip olduğuna işaret etmektedir. Karahayıt ve Yeşilköy bölgelerine ait turmalinitlerin toplam kayaç kimyasal analizleri SİO2 (%43. 56-91. 86), Al2O3(%6.05-27.40), Fe2O3(top)(%3.28-13.01), MgO(%0.27-6.71), CaO(%0.04-0.73), Na2O(%0. 14-3.27),.K2O(%0.02-4.30), TiO2(%0.06-1.36) ve MnO(%0-0.035) için geniş varyasyonlar sunmaktadır. Bununla birlikte turmaiinler açıkça Henry ve Guidotti (1985)'den alman Al-Fe(top)-Mg ve Ca- Fe(top)»Mg diyagramlannda Ca'ca fakir metapelitler ve metapsammitler(8) ve aynı zamanda 4-5 ve 6 alanlarına düşmektedir. Yeşilköy ve Karahayıt turmalinitleri ve dere-sediment örneklerinin (Mittwede ve diğ.(1995)'den) jeokimyasal çalışmaları yakın çevrede belirgin bir metalik mineralizasyonun olmadığını öne sürmektedir. Bunun yanında Karahayıt ve Yeşilköy turmalinitleri, borca zengin hidrotermal akışkanlarla klastik sedimentlerin ekshalatif aktivite veya deniz tabanı omatırnı veya her ikisini işaret eden nadir bir kimyasal- sedimenter çökelim ortamını belirtmektedir.