Bipolar bozuklukta parkinson hastalığı ve demans risk skorunun ses kayıt bulgularıyla ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinirbilimler Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU TUTUK
Danışman: İbrahim Emre Bora
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve amaç: Bir nöro-gelişimsel ve psikiyatrik hastalık olarak tekrar eden mani/hipomani ve depresyon epizotlarıyla karakterize, yaşa bağlı olarak beyinde hastalığın kendini gösterme ivmesinin arttığı ve ilerleyici bir hastalık olan Bipolar bozukluğu (BB) Parkinson hastalığı geliştirmek için risk teşkil etmektedir. Yapılan bu tez çalışmasında 55 yaş üstü BB tanılı hastaların Parkinson hastalığı (PH) ve demans risk skorları üzerinden konuşma ve sesteki parametreleri incelemek amaçlanmıştır. Ayrıca sosyal bilişin boyutlarından bilişsel zihin kuramı, afektif zihin kuramı, kişilerarası normları anlama ve kendine dönük normları anlamayı içeren dört boyutunun BB'de ileri yaşta nasıl değiştiği ve bu durumun PH ve demans risk skorlarıyla ilişkisinin incelenmesi çalışmanın diğer amaçlarındandır. Yöntemler: Hareket Bozuklukları Derneği (HBD) kriterlerine göre olası prodromal PH risk skorları hesaplanmıştır. BB tanılı bireylerden alınan ses kayıt örnekleri yardımıyla akustik ses analizi ölçümleri gerçekleştirilip fonasyon, prozodi, artikülasyon ve rezonans gibi alanlarda risk skorlarıyla arasındaki bağıntılar incelenmiştir. Katılımcılar risk skorlarına göre iki gruba ayrıldıktan sonra akustik ses analizleri ölçümlerinin gruplar arasında nasıl farklılaştığına bakılmıştır. Sosyal bilişin dört boyutu prodromal PH risk skorları arasındaki bağıntılar incelenmiştir. Ayrıca zihin kuramının bilişsel, afektif ve kendine dönük sosyal normların anlaşılması gibi alt alanlarında gruplar arası fark olup olmadığını tespit etmek için bağımsız grup analizleri yürütülmüştür. Bulgular: Toplamda 73 BB tanılı katılımcının 17'si prodromal PH grubunda olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, prodromal PH grubundaki hastaların prodromal PH grubunda olmayan hastalara kıyasla artikülasyon, prozodi ve fonasyonun ve rezonans gibi konuşmanın alt birimlerinde anormallikler sergilediğini ve sosyal bilişin boyutlarından bilişsel zihin kuramında, kişilerarası normlar ve total sosyal biliş skorlarında daha kötü performans sergilediğini işaret etmektedir. Prodromal PH olan ve olmayan grup birbirlerinden bazı ses boyutlarında anlamlı farklılıklar sergilemişlerdir. DDKI, DDKR, VD, Jitter, VOT ve EFn_M ölçümlerindeki bu ayrışma prodromal PH hastalığında görülen prozodi, artikülasyon, fonasyon ve rezonans bozulmalarını göstermektedir. Katılımcıların prodromal PH risk skoru ile akustik ses analizlerinde ortaya çıkan anormallikler arasında zayıf ve orta kuvvette bazı korelasyonlar saptanmıştır. PH risk skoru ile orta düzey bağıntı gösteren diadokokinetik görevler diğer konuşma ve ses görevlerine ağır basmıştır. Ayrıca sosyal biliş test skorlarının bilişsel zihin kuramı, afektif zihin kuramı ve total sosyal biliş skorları ve PH risk skoru değerleri arasında orta kuvvette negatif bağıntılar bulunmuştur. Daha önceki yapılan erken dönem PH çalışmalarıyla prozodik ve segmantasyonel bozulmalarla uyumlu sonuçlar bulunmuştur. Erken dönem ve prodromal PH ile ilgili yapılan daha önceki çalışmalarda saptanan temel frekans ölçümlerinin ayırt ediciliğinin bu çalışmada görülmemesi çalışmanın çelişkili sonuçları arasındadır. Sonuç: Araştırmanın bulguları, BB'de PH riskinden yola çıkılarak prodromal evredeki Bipolar bozukluğu kohortlarıyla yapılacak olan çalışmalarda ses ve konuşma değişimlerinin potansiyel bir gösterge olacağını işaret etmektedir. Çalışmanın bir adım daha ötesine gitmek için sağlıklı kontrollerle normatif datalar üzerinden analizler yapılmalıdır.