İbn Rüşt'de Tanrı-Âlem ilişkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EYUP AKŞİT

Danışman: OSMAN BİLEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmamızda, Tanrı-âlem ilişkisini İbn Rüşd'ün görüşleri çerçevesinde ele almaya çalıştık. İbn Rüşd, Tanrı-âlem ilişkisini, Tanrı'nın iradesi değil, fiili bağlamında ele almış ve yorumlamıştır. Ona göre fiil, özne ile nesne arasındaki bir ilişkiden ibarettir. Bundan dolayı, İbn Rüşd, bilimsel çalışmalar için son derece önemli olan nedenselliğe büyük önem vermektedir. Ona göre nedenselliğin reddi, epistemolojik, ontolojik ve teolojik sorunlara yol açar. İbn Rüşd, Eşârilerin yoktan yaratma ile Farabi ve İbn Sina'nın ileri sürdüğü sudur teorisini benimsemez. Ona göre Tanrı, yoktan bir şey meydana getirmez. O, öncesiz olan madde ve sureti bir araya getirir. Ancak Tanrı, madde ile sureti bir araya getirmekle yetinmez, aynı zamanda varlıkların devamını da sağlar. İbn Rüşd kendi yaratma teorisini, sürekli yaratma, olarak adlandırır. Bu teoriye göre tanrı, âlemle sürekli bir ilişki içerisindedir. İbn Rüşd'e göre tanrı, âlemdeki varlıkların en önemlisi olan insanla epistemolojik bir ilişki içerisindedir. Bu ilişkinin en önemli tezahürü: Tanrı'nın insanları bazı pratik konularda (ahlak, mutluluk vb.) aydınlatmak maksadıyla peygamberler göndermesidir. Ancak İbn Rüşd, peygamberliğin doğrulanması için Tanrı'nın tabiata müdahalesi olarak anlaşılan mucizelerin delil olarak ileri sürülmesine karşıdır. İbn Rüşd, insanın hürriyeti konusunda ılımlı determinist bir anlayışa sahiptir. Ona göre, insan fiilleri, insanın iradesi ile dış sebeplerin uyumuyla gerçekleşir. Ancak insan, dış sebepleri öğrenerek hareket edebilir ve hürriyetini gerçekleştirebilir. İbn Rüşd, ölümsüzlük sorununu da ele alır. Ruhun ölümsüzlüğünü kabul eder. Ancak o, bu dünyadaki bedenlerin aynısıyla gerçekleşeceği ileri sürülen bir bedensel diriliş konusunda bazı imkânsızlıklar ileri sürmektedir. Anahtar Kelimeler: İbn Rüşt, Tanrı, Âlem.