Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERENAY KARATAŞ
Danışman: Sefa Kızıldağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Parkinson Hastalığı (PH) beyindeki dopaminerjik nöronların ilerleyici kaybı ile karakterize edilmiş, hastada motor ve motor olmayan semptomlar ile kendini gösteren ve uzun süreçte etkili olmayan semptom azaltıcı ilaçlar ile hastanın yaşam kalitesinin iyileştirilmeye çalışıldığı nörodejeneratif bir hastalıktır. PH'nin kompleks bir moleküler mekanizması vardır ve henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Yapılan son çalışmalar PH'deki nöronal ölüme apoptozun yol açtığını göstermektedir. Nöron kaybının sebebinin altında yatan temel moleküler mekanizmaların Lewy cisimciği oluşumu ve mitokondriyal fonksiyon bozukluğu olduğu hipotezi öne sürülmektedir. Mitokondriyal fonksiyon bozukluğu sonucunda ATP yetersizliği, serbest radikallerin ve oksidatif stresin artışı, apoptoz öncüsü proteinlerde artışa sebebiyet vermektedir. Benzer bir mekanizmayla nöron kaybını tetikleyen 6-hidroksidopamin (6-OHDA) hem in vitro hem de in vivo PH modellemelerinde sıklıkla tercih edilen bir nörotoksindir. 6-OHDA hücrelerde oksidatif stresi arttırarak apoptozu tetikler. Ülkemizde yaygınca yetişen kekik bitkisinde bulunan ve çeşitli hastalık modellerinde anti-apoptotik ve nöroprotektif olduğu gösterilen karvakrolün PH modellerinde etkisini gösteren az sayıda yayın olmakla beraber bu etkisinin mekanizması da henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Bu tez çalışmasında SH-SY5Y hücrelerine retinoik asit ile nöron karakteri kazandırılıp, 6-OHDA ile indüklenen oksidatif stres koşullarında karvakrol etkisiyle apoptoz ve mitofaji ile ilişkili genlerdeki ifade düzeyinin araştırılmıştır. RNA bulgularının aksine protein bulguları 6-OHDA ile indüklenen apoptozun KARV ile tersine çevrilemediğini göstermiştir. Bu durum KARV'ın iyileştirici etkisini farklı bir hücre ölüm yolağını baskılayarak yapabileceğini düşündürmektedir. Parkinson modelinde KARV uygulandığında total PINK-1 ifadesi değişmemesine rağmen kırpılmamış PINK-1 miktarının artmasıyla mitofajinin de arttığı söylenebilir. Sonuç olarak, KARV hücre kaybını apoptoza alternatif bir yolak üzerinden baskılamaktadır, bozulan mitofajiyi ise düzeltmektedir.