Sosyal güvenlik kurumu'nda çalışan personelin kanser taramalarına yönelik tutumları ile kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançları arasındaki ilişki
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ATAKAN ÇUHADAR
Danışman: Gülendam Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma Sosyal Güvenlik Kurumu'nda çalışan personelin kanser taramalarına yönelik tutumları ile kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırmaya, örnekleme dâhil olma kriterlerine uygun 158 personel seçilmiş ve araştırma verileri her bir personel ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Verilerin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu" "Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Shapiro-Wilk normal dağılım testi ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 37.79±11.11, %61.8'i kadın, %54.5'i evli, %67.3'ü lisans mezunu ve %78.8'inin ekonomik durumu orta düzeydedir. Katılımcıların %25.5'inin en az bir kronik hastalığa sahip, %58.2'si sigara ya da alkol kullanmamaktadır. Daha önce kanser taraması yaptıran katılımcıların oranı ise %10.9, %44.2'sinin aile bireylerinde kanser öyküsü ve %1.8'i daha önce kanser tanısı almıştır. Personellerin kanser taramalarına yönelik tutum toplam puan ortalaması 98.10±12.53 olarak bulunmuştur. Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli ölçeği alt boyutları ise güven-yarar algısı 47.76±5.61, duyarlılık algısı 11.41±4.46, engel algısı 14.32±4.39, sağlık motivasyonu algısı 15.82±3.21 ve ciddiyet algısı 17.89±4.38 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların KTYTÖ ve KRKKYSİMÖ alt boyutları arasındaki korelasyon incelendiğinde, güven-yarar algısı ile orta düzeyde, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı (r = .478, p 0.05) Sonuç: Kanser taramalarına yönelik tutumunun yüksek olduğu, Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnançları ile ilgili Güven-yarar algısının yüksek, duyarlılık algısının düşük, engel algısının düşük, Sağlık motivasyonu ve Ciddiyet algısının yüksek olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile kanser taraması tutumları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Katılımcıların kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançlarının Güven-Yarar Algısı Alt Boyutu ile eğitim durumu, Sağlık Motivasyonu ile eğitim durumu, Duyarlılık Algısı Alt Boyutu ile cinsiyet, Ciddiyet alt boyutu puan ortalamaları ile cinsiyet ve kronik hastalık varlığı arasında anlamlı fark bulunmuştur. Ayrıca kanser taramalarına yönelik tutumları ile kolorektal kanserden korunmaya yönelik sağlık inançlarındaki güven-yarar algısı ile orta düzeyde, pozitif; engel algısı ile zayıf düzeyde, negatif; ve sağlık motivasyonu algısı ile zayıf düzeyde, pozitif bir ilişki saptanmıştır. Duyarlılık ve ciddiyet algısı arasında ilişki bulunmamıştır.