Investigating the Relationship Between Energy and Capital Within Theoretical and Empirical Framework
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YAĞMUR TUÇE AKYILDIZ
Danışman: İstemi Berk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, enerji ile sermaye arasındaki ikame ve tamamlayıcılık ilişkilerini ve bu ilişkinin teknolojik gelişmelerle etkileşimini incelemektedir. Birinci bölümde, enerji talebinin tarihsel gelişimi, türev talep kavramı ve enerji kullanımının üretim süreçlerindeki rolü kavramsal olarak ele alınmaktadır. Bu tartışma, enerji–sermaye ilişkisinin ekonomik yapılar ve üretim dinamikleri içindeki önemini anlamak için kavramsal bir temel oluşturmakta; ikinci bölümde üretim fonksiyonu yaklaşımlarıyla yapılan ampirik analizlere ve üçüncü bölümde TFP-sermaye-enerji yoğunluğu bağlantısını araştıran aracılık (mediation) analizine çerçeve sunmaktadır. Bu kapsamda enerji-sermaye ilişkisi, teknolojik ilerlemenin enerji verimliliğine etkisi ve bu süreçte sermayenin rolü geniş bir literatür taraması üzerinden tartışılmaktadır. İkinci bölümde, 1995–2020 döneminde 14 OECD ülkesine ait 11 imalat alt sektöründe enerji ve sermaye arasındaki ikame ve tamamlayıcılık dinamikleri ampirik olarak incelenmektedir. Üretim faktörleri arasındaki etkileşimi yakalayabilmek amacıyla ilk olarak enerji, sermaye ve emekten oluşan üç faktörlü iç içe geçmiş CES üretim fonksiyonu LM algoritması ile tahmin edilmiştir. Modele emeğin dahil edilmesi, enerji ve sermaye arasındaki ikame esnekliklerinin önemli bir üretim faktörünün göz ardı edilmesinden kaynaklı yanlılık taşımamasını sağlamaktadır. Ardından, daha esnek ve sektörel düzeyde farklılıkları yakalayabilen translog üretim fonksiyonu ridge regresyon yöntemiyle tahmin edilmiş ve enerji-sermaye arasındaki ikame/tamamlayıcılık ilişkisi analiz edilmiştir. Son olarak, sermaye maddi ve maddi olmayan bileşenlerine ayrılmış, bu bileşenlerin enerji ile ilişkisi dört faktörlü translog üretim fonksiyonu kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, genel olarak enerji ile sermayenin ikame niteliğinde olduğunu, ayrıca enerji ile maddi olmayan sermaye arasındaki ikame esnekliğinin en yüksek olduğunu göstermektedir. Bu sonuç, teknolojik yatırımların enerji verimliliğini artırmadaki merkezi rolünü vurgulamaktadır. Üçüncü bölümde ise 85 ülke için 1995–2019 döneminde Toplam Faktör Verimliliği'nin (TFP) enerji yoğunluğu üzerindeki etkisi, sermaye aracılığıyla ortaya çıkan dolaylı etkiler de dikkate alınarak aracılık analizi ile incelenmiştir. Bulgular, TFP artışının doğrudan enerji yoğunluğunu azalttığını göstermektedir. Ancak sermaye, bu azaltıcı etkiyi kısmen zayıflatmakta ve literatürde "bastırma etkisi" (suppression effect) olarak adlandırılan bir duruma yol açmaktadır. Başka bir deyişle, daha yüksek TFP enerji yoğunluğunu azaltırken, sermayenin enerji kullanımına olan pozitif katkısı bu verimlilik kazanımlarını zayıflatmaktadır. Sermayenin aracılık rolü özellikle yüksek gelirli ve orta düzey enerji yoğunluğuna sahip ülkelerde daha belirgindir. Bu bulgu, enerji verimliliğini artırmaya yönelik stratejilerin yalnızca teknolojik ilerlemeye değil, aynı zamanda sermaye yapısının dönüşümüne de odaklanması gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu tez, teknolojik gelişmelerle uyumlu bir sermaye yapısının benimsenmesinin yalnızca enerji verimliliğinde kalıcı iyileşmeler sağlamak için değil, aynı zamanda enerji ve sermaye arasındaki ikame ilişkisini güçlendirmek, verimlilik artışına dayalı sermaye birikiminin verimlilik kazanımlarını gölgelememesini sağlamak ve nihayetinde daha kapsamlı ve etkin enerji ve çevre politikalarının tasarlanmasına rehberlik etmek açısından da kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Enerji ve Sermaye Arasındaki İkame, Maddi ve Maddi Olmayan Sermaye, Translog üretim Fonksiyonu, Ridge Regresyonu, Aracılık Analizi