ELEKTRONİK TİCARETTE Z KUŞAĞI KULLANICILARININ KİŞİSEL SİBER GÜVENLİĞİ SAĞLAMA DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgi Yönetimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE UTKUTAN
Danışman: Berrin Onaran
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, çevrim içi alışveriş yapan Z kuşağı bireylerin kişisel siber güvenliği sağlama yönündeki davranışlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşmenin hızla artması ve elektronik ticaretin yaygınlaşmasıyla birlikte bireyler daha fazla siber tehditle karşı karşıya kalmaktadır. Bu bağlamda, dijital dünyaya doğrudan entegre olan Z kuşağının, kişisel siber güvenliğe yönelik tutum ve davranışlarının analiz edilmesi önemli bir gereklilik hâline gelmiştir. Araştırmada bağımlı değişken olarak kişisel siber güvenliği sağlama davranışı ele alınırken; yaş grubu, cinsiyet, eğitim durumu, meslek, alışveriş yapılan ürün/hizmet kategorisi sayısı, internete bağlanırken kullanılan cihaz sayısı, antivirüs yazılımı kullanımı gibi değişkenler bağımsız değişkenler olarak değerlendirilmiştir. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan sosyo-demografik anket ile Erol ve diğerleri (2015) tarafından geliştirilen "Kişisel Siber Güvenliği Sağlama Ölçeği" uygulanmıştır. Türkiye genelinde 698 geçerli katılımcıdan elde edilen veriler, parametrik olmayan test teknikleri ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre; yaş grubu, cinsiyet, eğitim durumu, meslek, alışveriş yapılan kategori sayısı, kullanılan cihaz sayısı ve antivirüs yazılımı kullanımı değişkenlerine göre kişisel siber güvenliği sağlama davranışlarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Özellikle genç nüfus sonrası 25–30 yaş grubundaki bireylerin, erkek katılımcıların ve antivirüs yazılımı kullanan bireylerin genel güvenlik düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyine göre ise lisansüstü eğitim alan katılımcıların kişisel siber güvenliği sağlama davranışlarında daha yüksek ortalamalara sahip oldukları gözlemlenmiştir. Ayrıca, daha fazla ürün kategorisinde alışveriş yapan ve birden fazla cihazla internete bağlanan bireylerin de güvenlik davranışlarında daha yüksek puanlara sahip olduğu anlaşılmıştır. Bu bulgular, Z kuşağının siber güvenlik davranışlarını etkileyen faktörlerin çok boyutlu olduğunu ortaya koymakta; bireylerin güvenlik farkındalıklarını artırmak için yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve dijital alışkanlıklar gibi değişkenlerin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Çalışma, e-ticaret platformları, eğitim kurumları ve politika yapıcılar için yol gösterici nitelikte öneriler sunmayı hedeflemektedir.