Investigation of spatial and historical variation of air pollution in industrial regions using PAHs and PCBs in tree components, soil and air

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: EZGİ ÖZGÜNERGE FALAY

Danışman: TOLGA ELBİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkiye'deki önemli sanayi bölgelerinden olan İskenderun ve Aliağa'da 27 farklı noktadan (sanayi ve kontrol noktaları) toplanan çam ağacı örneklerinin ibre, dal, kabuk ve yıllık halkalarında bulunan polisiklik aromatik hidrokarbonların (PAH'lar) ve poliklorlu bifenillerin (PCB'ler) konsantrasyonları ölçülmüştür. Aynı noktalardan toprak, ölü örtü ve dış hava örnekleri de alınarak toprak-ölü örtü-ağaç bileşeni-hava arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Kirletici konsantrasyonları kaynaklardan uzaklaştıkça azalmış, en düşük değerler bu bölgelerden uzak kontrol noktalarında ölçülmüştür. Kalıcı organik kirleticilerin yerel dağılımı bölgelerdeki önemli kirletici kaynakların demir-çelik tesisleri, petrol rafinerisi, gemi-söküm faaliyetleri ve petrokimya tesisleri olduğunu göstermektedir. Dış hava ile toprak, ölü örtü ve ağaç bileşenleri arasında önemli korelasyonların bulunması bu ortamlar arasında etkileşim olduğunu belirtmektedir. Yıllık halkalardaki kalıcı organik kirleticilerin (KOK'lar) konsantrasyonları endüstrileşmeye paralel olarak iki örnekleme bölgesinde de zamanla artış göstermiştir. Bu bulgular, bir bölge atmosferinde bulunan KOK'ların tarihsel gelişimi incelenirken ağaç halkalarının, yerel dağılımı incelenirken ise ağaç bileşenleri (ibre, dal, kabuk), ölü örtü ve toprağın kullanılabileceğini göstermektedir. Dış havadaki KOK'ların konsantrasyonları bir ağaç kabuğu-hava faz dağılım modeli kullanılarak da hesaplanmıştır. Modellenen-ölçülen KOK konsantrasyon oranları bir çok bileşik için 1,0'e yakın bulunmuştur. Bu durum ağaç kabuğunda ölçülen KOK konsantrasyon miktarının havada ölçülen KOK konsantrasyon miktarını tahmin etmek için kullanılabileceğini göstermiştir. Yapılan envanterleme çalışması sonuçlarına göre ağaç bileşenleri içerisinde en fazla birikimin sırasıyla yıllık halka ve ibrelerde olduğu görülmüştür. Envanterleme sonuçları ağaç, toprak ve ölü örtü dâhil olmak üzere genel olarak incelendiğinde en yüksek birikim miktarları İskenderun'da sırasıyla toprak, ağaç ve ölü örtüye aittir. Aliağa'da ise, PAH'lar en fazla ağaçlarda, PCB'ler ise toprakta birikmiştir. Bu durum ise bir bölgede toprağın yanı sıra bitkilerin de önemli miktarda KOK biriktirme özelliğine sahip olduğunu göstermektedir.