Geology, mineralogy, geochemistry and economic patential of the Bolluk Lake and the adjacent area Cihanbeyli-Konya
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1994
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: İBRAHİM GÜNDOĞAN
Danışman: CAHİT HELVACI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:oz Tuz Gölü ile batısındaki Bolluk ve Tersakan gölleri dünyüdü sayılan çok az olan karasal evaporit çökelme ortamlarını oluşturmaktadır. Çökelme ortamı açısından playa gölü kompleksi özelliği taşıyan bu göller olasılıkla Pliosen - Pleeistosen de büyük Tuz Göla nden ayrılarak günümüzdeki şekillerini kazanmışlardır. Çalışma alanı içinde temeli, yerleşim yaşı Üst Miosen olan Ofiyolitik kompleks (Ankara Melanjı) oluşturmaktadır. Bunun üzerine temel kayalarım kesen andezitik bileşimli volkanitler ve Cihanbeyli formasyonu gelmektedir. Cihanbeyli formasyonu en altta jipsli killerle başlamakta ve üste doğru sırısıyla jipsli kil-marn ardalanması, oolitik kireçtaşı, kireçtaşı ve çapraz katmanlı çakıltaşından oluşan 100 - 400 m kalınlığında bir istif sunmaktadır. Cihanbeyli formasyonun üzerinde, Tuz Gölü, Tersakan ve Bolluk gölleri çevresinde gözlenen güncel jipsli doiomitik göl çamurları yer almaktadır. Bolluk Gölü'nün kuzeydoğusunda, Cihanbeyli formasyonunun jipsli killeri içinode sayıları altmışı bulan değişik çap ve büyüklükte traverten konileri gözlenmektedir. Bu konilerden bir bölümünün oluşumu günümüzde de devam etmektedir. Traverten konileri Bolluk Gölü'nün uzanımunıyla uyumlu ve volkanizma ile bağlantılı bir fay hattına bağlı olarak gelişmeler ve aynı zamanda bu konilerden çıkan sülfath sular Bolluk Gölü suyunun S04-2' ce zenginleşmesini sağlamışlardır. Tersakan Gölü çevresinde bu tür yapılar gözlenmemesine karşın, gölün doğusunda, göl sınırına koşut bir fay zonondan çıkın sülfath sular gölü beslemektedir. Sülfat oluşumunda kükürt bakterileri de rol oynamasına karşın, sülfath kaynakların yanında çok düşük orandadır. Bolluk Gölü'nden Tersakan ve Tuz Gölü'ne doğru gidildikçe göjl sulan ve diğer sülfath kaynakların S04"2 değerlerinde belirgin bir azalma gözlenmektedir. Bolluk ve Tersakan göllerinde oluşturulan havuzlarda kış aylarında mirabilit (Na2SO4.10H2O) kristalleşmektedir. Mirabilitin kristalleşmesinden sonra, C\~ iyonunca zenginleşen tuzlu su, Ocak ve Şubat aylannda bu kristalleşme havuzlarından boşaltılmakta ve böylece sodyum sülfat üretiminde istenmiyen tuzun ( NaCl) kristalleşmesi önlenmektedir. Havalım 25 - 30 °C sıcaklığa ulaşytığı Temmuz - Ağustos aylarında mirabilit kristali içindeki suyu kayderek toz pudra şeklindeki tenardite (Na2S04) dönüşmektedir. Bunun yanında su sıcaklığının 30°C'ye ulaştığı yüksek bomeli sularda tenardit birincil mineral olarak da kristalleşebilmektedir. Yapılan x-ray difaktometre çalışmalarında mirabilit ve IIItenardit dışında, Bolluk ve Tersakan göllerinin üretim havuzlarında bloedit (Na2SO4.MgSO4.5H2O) mineralinin de kristal leştiği anlaşılmıştır. Bolluk ve Tersakan göllerinden endüstriyel amaçlı ortalama 10.000 ton/yıl sodyum sülfat (miribalit ve thenardit ) üretimi yapılmakladır. IV