Foucault'nun arkeolojisinde fark düşüncesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLTEKİN SAT

Danışman: DOĞAN GÖÇMEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, özellikle Foucault'nun arkeolojik yöntemine dayanan eserlerine odaklanarak fark düşüncesini ele alır. Foucault'nun arkeolojik soruşturması temel olarak delilik, emek, yaşam, dil gibi deneyimleri ele alarak öznedeki kavramsal düşüncenin tarihsel ve eleştirel bir analizini yapar. Bu sayede Foucault, öznede mevcut kavramsal kategorilerin evrensel ve zorunlu olmadığını bizlere gösterir. Tarihsel süreç içerisinde bir rastlantı sonucu oluşmuş olan bu kategoriler, düşüncenin kısıtlayıcı setlerini oluşturur. Ancak düşünceyi kısıtlayan bu kavramsal kategoriler yalnızca bilgiye dayalı oluşan sınırlarla ilişkili değildir. Zira bilgiyi üreten ve dolaşıma sokan iktidardır. İktidar, bilgiyi üretir ve onu dolaşıma sokar. Düşüncede yer edinen bilgiler ve kavramlar iktidarın birer dayatması olarak iş görürler. Dolayısıyla bu çalışma, Foucault'nun arkeolojik yönteminde ele aldığı iktidar ve bilgi arasındaki ilişkiler sonucu açığa çıkan tarihsel a priori kavramların bir eleştirel analizini yapmayı ve fark temasının bu bilme biçimleri dışında ortaya çıkacağını göstermeyi hedefler. Çalışmanın temel amacı, Foucault'daki fark temasının düşünsel ve politik bir düzeyde ortaya çıktığını göstermektir. Bu anlamda fark temasının hem öznenin başka türlü düşünme imkânı olarak hem de öznenin kendi düşüncesini kısıtlayan sınırları aşmak suretiyle bu sınırlarla verdiği mücadele biçimi olarak ortaya çıktığı görülecektir. Anahtar Kelimeler: Foucault, bilgi, iktidar, arkeoloji, fark, siyaset.