UNESCO tehlikede olan dünya miras alanlarında somut ve somut olmayan kültürel mirasın koruma sorunları üzerine bir değerlendirme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP BERFİN ERSAYIN
Danışman: Nezihat Köşklük Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:UNESCO, 1972 yılında gerçekleştirdiği Genel Konferansı'nda kabule edilen Dünya Mirası Sözleşmesi, miras kavramı ve kültürel mirasın korunmasının gerekliliğini, tüm ülkelerin kendi sınırlarında bulunan Dünya Miras Alanları'nı korumakla kalmayıp, diğer ulusların mirasılarını da koruması gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte çeşitli nedenlerle tahribata uğrayan Dünya Miras Alanları'nın korunması ve bu alanların yaşatılması gerekliliği verilen zararın tüm dünyayı etkileyeceği bu sözleşme kapsamında ele alınmıştır. Sözleşmenin 11. maddesinde de UNESCO'nun, çeşitli riskler karşısında tehlikeye giren dünya miras alanlarının "Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi (TADML)" başlıklı listesi altında, miras alanlarının durumları gerektirdikçe düzenleyeceği, güncelleyeceği ve yayınlayacağını belirtilmiştir. TADML'ye doğal ve kültürel miras alanlarını oluşturan varlıkların, çeşitli yangınlar, depremler, volkanik patlamalar, su baskınları gibi doğal kaynaklı tehlikelerin yanında hızlı ve çarpık kentleşme, yoğun turizm yükü, toprağın yanlış kullanım ve mülkiyetindeki değişikliklerin neden olduğu tahribat, çeşitli nedenlerle kültürel bir varlığın terkedilmesi, varlıkların çeşitli doğal afetler yaşaması, varlıkların içerisinde silahlı bir çatışmanın çıkması veya olası çatışma tehdidi gibi insan kaynaklı riskler ile tehlikelerin tehdidi altında bulunan alanlar alınmaktadır. Ocak 2023 itibariyle TADML'de Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'nde 16'sı doğal, 39'u kültürel olmak üzere 55 alan bulunmaktadır. UNESCO Dünya Miras Komitesi tarafından, 1979'dan bugüne kadar miras alanlarının korunma durumlarının süreç içerisindeki gelişimi ve potansiyelini tanımlamak amacıyla kapsamlı analiz ve raporlamalarını içeren Koruma Durumu Sistemi hazırlanarak veri tabanı oluşturulmuştur. KDS veri tabanı DMA'ların son yıllarda karşı karşıya kaldığı riskleri tespit ederek, anlamak için önemli bir kaynak olmuştur. Hazırlanan çok sayıda analiz ve rapor çalışmalarında çeşitli doğa ve insan kaynaklı risklerden etkilendiği UNESCO tarafından belirtilmiştir. Bu raporlar sonucunda yayınladığı uygulama rehberlerinde UNESCO, bu alanların risk faktörlerini belirtmiştir. Kültürel miras değerlerinin tehlike altına alınmasına neden olan faktörleri, doğal ve insan kaynaklı olarak iki ana başlıkta ele alan bu Çalışma kapsamında, Dünya Miras Alanları'nın tehlikeye girme nedenleri risk etmenleri başlıkları ile incelenmiştir. Bu incelemeler sonucu kültürel miras alanlarında somut ve somut olmayan miras değerlerine etkileri ortaya çıkarılmıştır. Bu etkilerin miras alanlarında yarattığı doğrudan veya dolaylı olarak ortaya çıkan sorunlar belirlenmiş ve tez çalışmasının son bölümünde bu alanlardaki koruma sorunları değerlendirilmiştir.