Cumhuriyetin yurttaş inşa projesinde lise sosyoloji ders kitaplarının etkisi (1923-1938)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT TOK

Danışman: HAKKI UYAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma Türkiye'de Cumhuriyet'in kuruluş döneminde (1923-1938) liselerde okutulan sosyoloji ders kitaplarının Cumhuriyet Devrimi ile oluşturulmak istenen yurttaş modeline katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Cumhuriyet'in hedeflediği yeni neslin şekillendirildiği bu dönemde öğrencilere bilgi ve değerlerin aktarılmasında sosyal bilgiler derslerine önemli işlevler yüklenmiştir. Bu fonksiyonu taşıyan derslerden birisi de sosyolojidir. Çalışmada o dönemde yayımlanan beş ders kitabı ve üç müfredat programı incelenerek sosyolojiye yüklenilen anlam ve sosyoloji eğitiminin yurttaşlık eğitimine katkısına ışık tutulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonunda Sosyoloji ders kitaplarının millî bilinç oluşturmaya etkisiyle birlikte öğrencilere katılımcı demokrasi anlayışının kazandırılması, tarih bilincinin geliştirilmesi, sanayileşmenin bir toplum için anlamı, ailenin birey ve toplum için önemi, kadının sosyal statüsünün geliştirilmesinin önemi, Cumhuriyet devriminin nitelikleri ve Cumhuriyet'in sağladığı kazanımların Türk toplumu için anlamı ve en nihayetinde Atatürkçü Düşünce Sistemi çerçevesinde öğrencilerde Atatürk İlke ve Devrimlerinin içselleştirilmesi gibi konularda kazanımlar sağladığı görülmüştür. Bu çerçevede Cumhuriyet ile oluşturulmak istenen yurttaş tipine sosyoloji ders kitaplarının da etkisi olduğu tespit edilmiştir.