İslâm'ın İlk Üç Asrında Kâbe Tarihi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLGÜN ÇEVİK
Danışman: Şenay Özgür Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslâm inancına göre yeryüzünün ilk mâbedi Kâbe, Müslümanların namaz ibadetinde kıbleleri, hac ve umre ibadetlerinde ümmet olarak bir araya geldikleri uluslararası buluşma merkezidir. Bu merkezî mâbed, tarihî sürecinde dinî bir merkez olduğu kadar siyasî, kültürel, ekonomik ve coğrafî bir merkez olarak da rol oynamıştır. Kâbe, kadîm mâbed oluşu hasebiyle birçok isme sahiptir. Bu isimlerin Kâbe'ye mimarî özellikleri, faziletleri ve değeri münasebetiyle verildiği anlaşılmakta, ilgili dönemin dinî, tarihî, kültürel ve sosyoekonomik hususiyetleri ile alâkalı ipuçları vermektedir. Tezimizde, mâbedin "Kâbe" ismi ile Kâbe anlamında kullanılan diğer isimlerinin etimolojisi ve anlam çerçevesi belirtilmiştir. Ayrıca, Mescid-i Harâm ve mâbedin müştemilâtından olan Haceru'l-Esved, Makâm-ı İbrâhim, Hicr-i İsmâil, Mültezem, Müstecâr, Rükûnlar, Zemzem Kuyusu, zemzem suyu, kapısı, kisvesi, Metâf ve Mîzâb (Altınoluk) ile Kâbe'nin hazine ve süslemeleri hakkında verilen malumât siyâsî, kültür ve sanat tarihine ışık tutmaktadır. İncelemiş olduğumuz kaynaklarda Kâbe'nin kâinatla yaşıt olduğu, günümüze kadar on üç kere inşa edildiği kaydedilmektedir. Mâbedin her bir inşası çok önemli olmakla birlikte, tezimiz kapsamında Kâbe'nin bilhassa dört inşasına temas edilmekte ve İslâm tarihinin ilk üç asrında Kâbe'nin mimarîsi ile siyâsî ve kültür tarihi yer almaktadır. Konu bütünlüğünü sağlamak için Hz. İbrâhim ve Kureyş'in Kâbe'yi inşaları, İbn Zübeyr ve Haccâc b. Yusuf inşalarıyla birlikte değerlendirilmiş ve söz konusu dönemin Kâbe'yle ilgili coğrafî, siyasî, askerî ve içtimâî olayları sebep, süreç ve sonuçları ile ele alınmıştır. v Hac ve umre ibadetleri münasebetiyle değindiğimiz Safâ, Merve, Arafat, Müzdelife ve Mina mekânları Kâbe'de başlayan ve Kâbe'de nihayete eren hac menâsikinin gerçekleştirildiği bölgelerdir. Anahtar Kelimeler: Kâbe, Kâbe'nin İsimleri, Mescid-i Harâm, Mekke, Hz. İbrâhim, Hz. Muhammed, Hulefâ-i Raşidîn, Abdullah b. Zübeyr, Haccâc b. Yusuf.