Fen öğretiminde disiplinlerarası entegrasyonun ortaokul öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri, akıl yürütme becerileri ve kavramsal anlama düzeylerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL KARAPINAR
Danışman: ALİ GÜNAY BALIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Uluslararası ve ulusal ölçekte ülkeler eğitim anlayışını öğrenciyi aktif olarak süreç içine alacak şekilde güncellemektedir. Program güncellemeleriyle, etkili öğrenme ortamları oluşturmaya çalışılmaktadır. Sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımı eğitim programlarında ve fen öğretim süreçlerinde en büyük eğitimsel yönelimlerden bir tanesi olarak adlandırılabilir. Sorgulamaya dayalı öğrenme, bilgiyi ezberlemenin ötesinde özellikle sorgulama süreçleriyle 21. yüzyıl bireylerinin en çok ihtiyaç duyduğu becerileri aktif olarak öğretim ortamlarına yerleştirmeye imkan tanımaktadır. Sorgulamaya dayalı öğretim çerçevesinde ele alınması gereken disiplinlerarası entegrasyon uygulamaları farklı bir yaklaşım gibi ele alınmaktadır. Bu kapsamda Uluslararası düzeyde yayınlanan rapor Next Generation Science Standards (NGSS), sınıf ortamında yaklaşımın nasıl uygulanacağına yönelik yeni bir açıklama içermektedir. Bu araştırmanın önemi, NGSS'nin yeni önerisinde yer alan disiplinlerarası entegrasyonun sınıf ortamında uygulanması sürecinde bilim ve mühendislik uygulamaları arasındaki ince ayırım ortaya konulmasıdır. Bu araştırma, söz edilen ince ayrım üzerine şekillenmiş olup disiplinlerarası entegrasyon temelinde sorgulamaya dayalı fen öğretiminin bir uygulamasıdır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, fen öğretiminde disiplinlerarası entegrasyonun ortaokul öğrencilerinin bilimsel süreç becerilerine, akıl yürütme becerilerine ve kavramsal anlama düzeylerine etkisini incelemektir. Çalışmada nicel yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmanın deseni, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desendir. Ayrıca yaklaşıma yönelik deney grubu öğrencileriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Çalışma Buca ilçesine bağlı resmi bir ortaokulun yedinci sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, 60 öğrenci (30 deney, 30 kontrol) bulunmaktadır. Disiplinlerarası entegrasyon temelli sorgulamaya dayalı fen öğretimi uygulaması 'Işığın Madde ile Etkileşimi' ünitesinde 12 hafta boyunca sürmüştür. Deney grubunda disiplinlerarası entegrasyon temelli sorgulamaya dayalı fen öğretimi uygulaması gerçekleştirilirken, kontrol grubunda sadece sorgulamaya dayalı öğrenmeye göre ders uygulama süreci yürütülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, disiplinlerarası entegrasyon temelli sorgulamaya dayalı fen öğretimi uygulamalarının kullanıldığı deney grubu öğrencileri ile sadece sorgulamaya dayalı fen öğretiminin uygulandığı kontrol grubu öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri arasında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir. Deney grubu öğrencileri ve kontrol grubu öğrencilerinin akıl yürütme becerileri arasında anlamlı düzeyde farklılık tespit edilmiştir. Ayrıca deney grubu öğrencilerinin akıl yürütme becerileri %100'den (temel düzey) %70 (orta düzey) ve %16.70'e (üst düzey) bir gelişim sağlandığı tespit edilmiştir. Kontrol grubu öğrencilerinde ise %93.30'dan (temel düzey) %33.30'a (orta düzey) bir gelişim tespit edilmiştir. Grupların kavramsal anlama düzeyleri karşılaştırıldığında, anlamlı ve yüksek etki değerine sahip fark tespit edilmiştir. Bunun yanında deney grubu öğrencilerinin kavramsal anlama düzeylerinde ise %66.70'ten (temel düzey) %46.70'e (orta) ve %50'ye (üst düzey) bir gelişim sağlandığı tespit edilmiştir. Kontrol grubu öğrencilerinde ise %73.30'dan (temel düzey) ve %26.70'ten (orta düzey) %56.70'e (orta düzey) bir gelişim tespit edilmiştir. Öğrencilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bulgularda, öğrencilerin uygulama süreciyle ilgili çoğunlukla olumlu düşüncelere sahip oldukları, uygulamayı dikkat ve ilgi çekici olarak niteledikleri, deney yapmanın ve uygulamalı öğrenmenin eğlenceli, eğitici ve etkili olduğunu düşündükleri görülmüştür. Ayrıca öğrenciler, etkinlikler yaparak kendileri uygulayarak öğrenmenin daha iyi olduğunu, konuları yüzeysellikten kurtularak daha detaylı ve ilişkili öğrendiklerini ifade etmektedirler. Araştırma sonuçlarından yola çıkarak, disiplinlerarası entegrasyon uygulamalarının öğrencilerin kavramsal anlama düzeylerini geliştirdiği, kavramlar arası bağlantı kurmalarında etkili olduğu, akıl yürütme süreçlerini aktif bir şekilde kullanmalarını sağladığı ve bu süreçte bilimsel süreç becerilerinin gelişimini desteklediği gösterilmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, disiplinlerarası entegrasyon temelli öğretim uygulamalarının kavramlar arası bağlantı kurmada öğrencileri desteklemesi, kavramsal bilgiyi geliştirmesi, bilimsel süreç becerileri ve akıl yürütme becerilerinin gelişiminde olumlu etkiye sahip olması nedeniyle öğretim ortamlarında kullanılması önerilmektedir.