Prematür adrenarş olgularının özellikleri ve metabolik sendrom geliştirme risklerinin retrospektif analizi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVGİ ÜNAL
Danışman: ECE BÖBER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Prematür pubarş; kızlarda sekiz yaş, erkeklerde dokuz yaşından önce seksüel kıllanmanın başlaması olarak tanımlanır. Çalışmamızın amacı; Prematür adrenarş tanısı alan hastaların başvurudaki antropometrik ölçümlerinin, hormonal parametrelerinin incelenmesi, ayırıcı tanı ile geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplazi tanısı alan olguların tespiti, postpubertal dönemde hipertansiyon, obezite, insülin direnci, hiperlipidemi ve adet düzensizliği, hirsutizm, polikistik over sendromu açısından irdelenmesi. Hastalar ve Yöntem: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Pediatrik Endokrinoloji Bilim Dalı polikliniğine 2012 yılının sonuna kadar izole pubik ve aksiller kıllanma ile başvurmuş <8 yaş kız ve <9 yaş erkek olguların kayıtlarına ulaşıldı. Çalışmaya toplam prematür adrenarş öntanısı ile izleme alınmış 94 kız ve 14 erkek çocuk alındı. Olguların retrospektif verilerine dosyadan ulaşıldı. Cinsiyet, şikâyetlerin başlangıç yaşı, boy, kilo SDS?leri, puberte ile ilgili fizik muayene bulguları, Tanner evrelemesi, doğumla ilgili özellikleri, aile öyküleri, lipid parametreleri, karaciğer fonksiyon testleri, bazal glukoz ve insülin değerleri ve hormonal parametreleri kaydedildi. Postpubertal dönemde yeniden ele alınan 41?i kız 46 olguda; rutin fizik muayene, boy, kilo, kan basıncı, bel çevresi ölçümleri yanı sıra, 12 saatlik açlık sağlanarak serum lipid düzeyi, açlık, tokluk kan şekeri, açlık insülin, değerlerine bakıldı. Obez olgularda karaciğer fonksiyon testleri taranarak, yüksek gelen olgularda hepatosteatoz açısından karın ultrasonografisi planlandı. Adet düzensizliği ve hirsutizm olan hasta grubunda DHEAS, total testosteron, 17-OH progesteron, androstenedion, FSH, LH, östrodiol (E2) düzeyleri çalışıldı. Polikistik over sendromu açısından pelvik ultrasonografi yapıldı. Bulgular: Prepubertal dönemde; Çalışmamızda SGA doğum öyküsü % 8,3 sıklıkta saptanmıştır. DHEAS düzeyine göre idiyopatik, tipik ve abartılı adrenarş olarak sınıflandırılan gruplar arasında, prepubertal dönem verilerine göre; kemik yaşı SDS, insülin direnç parametreleri arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Olguların % 64,3?ünde VKİ ? 1 SDS olup, VKİ SDS?sinin ? 1 SDS olması ile açlık kan şekeri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki varken, açlık insülin, insülin direnç parametreleri ve lipid parametreleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Aşırı kilolu ve obez olan grup ve normal kilolu grup arasında; adrenal androjen düzeyleri açısından anlamlı fark saptanmamış, aşırı kilolu ve obez olan grupta kemik yaşı ileriliği ve boy SDS? si anlamlı olarak artmış bulunmuştur. İnsülin direnci olan olgularda dislipidemi sıklığı anlamlı olarak artmış bulunmuştur. Olguların 11?ine (%10) ACTH uyarı testi ile non klasik konjenital adrenal hiperplazi tanısı konmuştur. Postpubertal dönemde; SGA doğum öyküsü ile obezite ve PKOS arasında anlamlı ilişki saptanırken, insülin direnci ile anlamlı ilişki saptanmamıştır. İlk başvuruda bazal DHEAS yüksekliği (abartılı adrenarş grubunda yer alma) ile postpubertal dönemde polikistik over sendromu gelişme riski arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Polikistik over sendromu tanısı alanlar ve almayanlar arasında; sistolik ve diyastolik hipertansiyon ve dislipidemi açısından fark olmayıp, aşırı kilolu veya obez olma, insülin direnci sıklığı açısından anlamlı risk artışı saptanmıştır. VKİ SDS?sine göre aşırı kilolu ve obez olanlar içinde insülin direnci sıklığında; insülin direnci olanlar arasında da hiperandrojenizm, polikistik over, hipertansiyon, dislipidemi sıklığında anlamlı artış saptanmıştır. DHEAS düzeyine göre ilk başvuruda abartılı adrenarş grubunda olma riski ile postpubertal dönemde; insülin direnci geliştirme, aşırı kilolu veya obez olma, sistolik kan basıncı yüksekliği ve trigliserid yüksekliği açısından anlamlı risk artışı saptanmış olup, tanı anındaki yüksek DHEAS düzeyinin postpubertal dönemde metabolik sendrom riskini arttırdığı söylenebilir. Sonuç: Prematür adrenarş kızlarda daha sık görülen benign bir durum olmakla birlikte, uzun vadeli izlemde obezite, insülin direnci, hipertansiyon, dislipidemi, gibi metabolik sendrom bileşenlerinden bir veya birden fazlasına, polikistik over sendromu, hirsutizm, adet düzensizliği gibi sistemik androjenik etkilere yatkınlık doğurur. Çalışmamızda da prematür adrenarş olgularının uzun vadeli izleminde metabolik sendromu bir veya birden fazla bileşeninde risk artışı olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Prematür adrenarş, insülin direnci, polikistik over, metabolik sendrom