Sivas Celvetiyyeleri örneğinde aidiyet, ritüel ve müzik
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN ÜNÜVAR
Danışman: Levent Ergun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslam dinine göre 'müzik' dinlemek, söylemek ya da herhangi bir enstrüman çalmak, tarihsel perspektif içinde önemli bir tartışma konusu olarak yer almaktadır. Bu tartışmalar, dinî ve kültürel bağlamlara göre farklı şekillerde yorumlanmıştır. Özellikle bu tartışmalar tasavvuf tarihinde tarikatlar dönemiyle beraber olumlu anlamda yön değiştirerek önem kazanmaya başlamaktadır. Tarikatlar, toplum içinde kendi aidiyetlerini/sınırlarını belirleyerek, dini ve kültürel kimliklerini bu sınırlar dâhilinde oluşturmaktadır. Bu bağlamda, tarikatların "topluluk" hüviyeti kazanmaları, müziğe olan bakış açısına dair müzik pratiklerinin değer kazanmasına neden olmuştur. Akademik çalışmalar ekseninde dini ritüellerde ve tasavvuf düşüncesi altında toplanan bütün tarikatlarda, müzik, dini vecibeleri yerine getirmek için bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde cemaat içinde uyarıcı, yön verici, uyum sağlayıcı, birleştirici ve rahatlatıcı özellikleriyle toplulukların vazgeçilmez bir parçası olmaktadır. Müziğin İslam dininde anlam ve nitelik kazanmasındaki en önemli hususlardan biri, tarikatların dini ritüelleri/ibadetleri içerisinde müzik pratiklerinin yoğun bir şekilde kullanılıyor olmasıdır. Bu pratikler ise her bir tarikatın kendine özgü usül ve esaslarına göre şekillenerek değişiklik göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, Sivas Celvetiyye Tarikatının "Meşk" ve "Meydan-ı Şerif" dini ritüellerinin ayrılmaz bir parçası olan musiki pratiklerini etnografik yöntem ile irdelemektedir. Söz konusu ritüeller, tarikatların zikir pratikleri içerisinde, topluluk ibadet anlayışında müziğin oynadığı merkezi rolü açıkça ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında, ritüellerde yaygın olarak kullanılan repertuvar, enstrümanlar, vokal icra teknikleri, bedensel performanslar incelenerek, ilgili müzik pratiklerinin temel unsurları ayrıntılı bir şekilde analiz edilecektir.