Cumhuriyet Dönemi çeviri tiyatrosu: Tennessee Wıllıams oyunlarının dolaşımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ECE ARSLAN
Danışman: Pelin Şulha
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma Pierre Bourdieu'nun (1986; 1990) toplumsal eylem kuramında yer alan "alan", "habitus" ve "sermaye" kavramlarından faydalanarak Tennessee Williams oyunlarının çevirilerinin Türk yazın alanındaki dolaşımını tarihsel süreç içerisinde sorunsallaştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada tiyatro çevirisinin değişen üretim ve tüketim tarzlarının incelenmesinde Tennessee Williams'ın The Glass Menagerie (1944), A Streetcar Named Desire (1947) ve Cat on a Hot Tin Roof (1955) oyunlarının Türkçe çevirileri ile tiyatro broşürleri, afişler ve eleştiri yazılarından yararlanılmaktadır. Bu üç oyun Williams'ın oyunları arasında dünya çapında tartışmasız en çok sahnelenen, en başarılı ve en çok okunanları olmalarının yanı sıra Türkçeye en çok çevirisi yapılan oyunlarıdır. Çalışmanın birinci bölümü Bourdieu'nün sosyolojik yaklaşımının düşünsel ve kavramsal altyapısını açıklanmayı hedefleyen bir bakış açısı sunar. Bu bölüm aynı zamanda Bourdieu sosyolojisinin çeviribilim çalışmalarıyla ilişkisini tanıtmaktadır. İkinci bölümde Cumhuriyet öncesi Türk tiyatro tarihi detaylı şekilde incelenmektedir. "Cumhuriyet Döneminde Çeviri ve Tiyatro" başlıklı üçüncü bölümde Türkiye Cumhuriyeti'nin tarihsel süreçleri içerisinde tiyatro çevirisine yaklaşımlar tartışılmaktadır. Bu yolla tiyatro çevirisinin ideolojik boyutları görünür kılınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde Tennessee Williams'ın özellikle 1970'ler öncesi oyunlarında sıklıkla yer alan otobiyografik öğelerin kaynağı olan yaşam öyküsü ele alınmıştır. Çalışmanın beşinci bölümü Tennessee Williams'ın The Glass Menagerie, A Streetcar Named Desire ve Cat on a Hot Tin Roof oyunlarının incelemesine ve sahnelenme serüvenlerine odaklanır. Çalışmanın altıncı bölümünde oyun metinlerinin Türkçe çevirileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Giriş ve Sonuç bölümleri hariç altı bölümden oluşan bu tez çalışmasında aralarında tiyatro kurumları, tiyatro toplulukları, çevirmenler ve tarihçilerin de bulunduğu kültür üreticileri tarafından Tennessee Williams oyunlarının nasıl sahiplenildiğine odaklanılmaktadır. Çalışmada Tennessee Williams oyunlarının tiyatro alanında dolaşımında rol alan çevirmenler, yayınevleri ve tiyatro kurumlarının benimsedikleri çeviri stratejileri ve söz konusu oyunların tiyatro okuru ve izleyicilerine ne şekilde sunulduğu ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: tiyatro çevirisi, Tennessee Williams, Pierre Bourdieu, çeviri sosyolojisi, Cumhuriyet Dönemi tiyatrosu