Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET FURKAN DUMLU
Danışman: Nevzat Gümüş
Özet:
Bu araştırma, 2018 ve 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programlarının analizini yaparak programların öğrenme alanları, öğrenme çıktıları (kazanımlar), değerler, beceriler, okuryazarlık, kavramlar ve öğrenme kanıtları (ölçme ve değerlendirme) açısından benzer ve farklı yönlerini ayrıca öğrenme çıktılarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ndeki dağılımını ortaya koymayı amaçlayan nitel bir çalışmadır. Temel nitel araştırma desenine göre yürütülen araştırmanın veri kaynağını Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nın 2018 ve 2024 yıllarında yayınladığı sosyal bilgiler öğretim programları oluşturmaktadır. Veri toplama süreci nitel verilerin elde edilmesi amacıyla doküman analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda ulaşılan veriler doküman inceleme tekniğinin aşamalarına göre analiz edilerek araştırmanın bulguları elde edilmiştir.
Elde edilen bulgular doğrultusunda, 2024 programının 2018 programına kıyasla önemli değişiklikler içerdiği ve bu değişikliklerin eğitim alanındaki güncel eğilimlere uyum sağlamaya yönelik olduğu tespit edilmiştir. Öğrenme alanları açısından, her iki programda da öğrenme alanı yaklaşımının sürdürüldüğü; ancak 2024 programında öğrenme alanı sayısının azaltıldığı, içeriklerin sadeleştirildiği ve bütüncül, disiplinler arası bir anlayışın benimsendiği belirlenmiştir. Öğrenme çıktıları (kazanımlar) açısından, 2024 programında ‘‘kazanım’’ yerine ‘‘öğrenme çıktısı’’ kavramının kullanıldığı, öğrenme çıktılarının sayısının azaltılarak daha esnek ve derinlemesine öğrenmeyi hedefleyen bir yapıya dönüştüğü görülmüştür. Değerler boyutunda, 2024 programında ‘‘erdem-değer-eylem’’ modelinin geliştirildiği, değer çeşitliliğinin arttığı ve programın daha kapsayıcı bir değer eğitimi anlayışına yöneldiği tespit edilmiştir. Beceriler açısından, 2024 programında beş başlık altında yapılandırılmış bir beceri sistemi oluşturulduğu; özellikle sosyal-duygusal ve okuryazarlık becerilerine vurgu yapıldığı görülmüştür. Okuryazarlık boyutunda, çağın gereksinimlerine uygun olarak okuryazarlık türlerinde değişiklik yapıldığı; bilgi, kültür, sanat, sürdürülebilirlik ve vatandaşlık gibi yeni alanların eklendiği saptanmıştır. Kavramlar açısından, 2024 programında kavram öğretiminin temel bileşenlerden biri haline geldiği; her sınıf düzeyinde açık biçimde yer verilen kavramların giderek derinleşen bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bilgi türü ve bilişsel süreç boyutu açısından, 2024 programında alt sınıflarda kavramsal bilginin, üst sınıflarda olgusal bilginin ağırlıkta olduğu; ancak işlemsel ve üstbilişsel bilgiye sınırlı düzeyde yer verildiği görülmüştür. Duyuşsal alan yönünden, 2024 programında alt sınıflarda tepkide bulunma ve değer verme düzeylerinin öne çıktığı; sosyal-duygusal öğrenmenin ise sarmal ve bütüncül bir yapıda ele alındığı tespit edilmiştir. Psikomotor alan açısından, 2024 programında psikomotor süreç boyutuna doğrudan yer verilmediği; ancak beceri temelli, uygulama ve üretkenlik odaklı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin motor becerilerini dolaylı olarak destekleyebileceği belirlenmiştir. Ölçme ve değerlendirme boyutunda, 2024 programında ‘‘öğrenme kanıtları’’ başlığı altında sistematik bir yapı kurulduğu ve öğretmenlere daha yapılandırılmış rehberlik sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Genel olarak, 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı, eğitimde çağdaş eğilimleri yansıtan, öğrenci merkezli ve bütüncül bir anlayışı benimseyen bir yapıya sahiptir. Programın daha işlevsel hale gelmesi açısından öğretmenlere hizmet içi eğitim ve seminerlerin sunulması, rehberlik sağlayıcı kılavuzların oluşturulması, öğretim materyallerin sağlanması ve eğitim süreçlerinin somut örneklerle desteklenmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Öğretim Programı, Analiz