Erken başlangıçlı Alzheimer hastalarında APP, PSEN1 ve PSEN2 gen mutasyonlarının fenotip-genotip korelasyonunun araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NADİDE CEMRE RANDA
Eş Danışman: ELÇİN BORA, AYFER ÜLGENALP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Alzheimer hastalığı (AH); merkezi sinir sisteminin (MSS) çeşitli bölümlerinde sinaps ve nöron kayıplarına neden olarak; bilişsel işlevlerde yetersizlik, bir takım nöropsikiyatrik ve davranışsal bozukluklar ile karakterize nörodejeneratif bir hastalıktır. Alzheimer hastalığı en sık görülen demans türü olup, tüm demans vakalarının % 60-80'ini oluşturmaktadır. Hastalığın başlangıç yaşına bağlı olarak; 65 yaş altı ortaya çıkan vakalar için erken başlangıçlı Alzheimer hastalığı (EBAH), 65 yaş sonrası görülen vakalar için geç başlangıçlı Alzheimer Hastalığı (GBAH) olarak tanımlama yapılmaktadır. Alzheimer vakalarının %1-5'ini EBAH oluşturmakta iken GBAH vakaların yaklaşık %95'inden sorumludur. Otozomal dominant kalıtım gösteren erken başlangıçlı Alzheimer hastalığı, erken başlangıçlı Alzheimer hastalığının %5-10 kadarını, tüm hasta grubunun ise yaklaşık %1'lik kısmını oluşturmaktadır. Alzheimer hastalığı karmaşık bir genetik yapıya sahiptir. Alzheimer hastalığı'nın genetik altyapısında yer aldığı gösterilen dört lokus tanımlanmıştır. Erken başlangıçlı Alzheimer hastalığı'na yol açan otozomal dominant geçişli ailesel AH için üç faklı gende mutasyon varlığı tespit edilmiştir. Bunlar; 21. kromozomda yer alan amiloid prekürsör protein (APP), 14. kromozomda yer alan presenilin 1 (PSEN1) ve 1. kromozomda yer alan presenilin 2 (PSEN2) genleridir. Otozomal dominant kalıtım gösteren erken başlangıçlı Alzheimer hastalarının %10-15'inde APP, %30-70'inde PSEN1 ve %5'ten azında da PSEN2 mutasyonları saptanmaktadır. Geç başlangıçlı Alzheimer hastalığı için genel kabul gören risk faktörü 19. kromozomda bulunan apolipoprotein geninin ε4 polimorfizmidir (APOE4). Alzheimer hastalığı için yapılan genom çapındaki birçok çalışma sonrasında çok sayıda risk geni belirlenmiş olsa da bunların hiçbiri GBAH için bulunan ilk risk geni olan APOE4'ün yol açtığı risk düzeyine yaklaşamamıştır. Bu çalışmada, 81 EBAH tanılı ve APP, PSEN1 ve PSEN2 gen analizi yapılmış olan olguda, saptanan mutasyonlar ve ortaya çıkan klinik bulgular incelenmiş; benzer veya farklı mutasyon taşıyan hastalar arasındaki prognoz farkları araştırılmıştır. Prognozun değerlendirilmesinde MMSE (Mini Mental State Examination), Blessed ve Enstrümental Günlük Yaşam Aktivite (EGYA) skorları kullanılmıştır. Bu çalışmaya göre; PSEN1 veya PSEN2 mutasyon varlığında hastalığın ortaya çıkışının mutasyon taşımayanlara göre daha erken yaşta olduğu görüldü (p:0.038). Ancak hasta sayısının azlığı ve verilerin yetersizliği nedeniyle iki grup arasındaki prognoz farklılıkları değerlendirilemedi. Ülkemizde daha önce APOE gen polimofizmleri ve Alzheimer hastalarındaki lipid profili ile ilgili yapılmış bir çalışma olsa da (1); bu çalışmanın, ülkemizde Alzheimer hastalığı ile ilişkili bu gen mutasyonları ve prognozla ilişkisinin değerlendirildiği ilk çalışma olma özelliğini taşıması nedeniyle önemli olacağını düşünmekteyiz.