Osmanlı Devleti'nin dış borçlarına yeni bir yaklaşım: Sosyal ağ analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ALDONAT BEYZATLAR
Danışman: YEŞİM RABİA KUŞTEPELİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması kapsamında, Osmanlı Devleti'nin 1854'den 1914'e kadar gerçekleştirdiği dış borçlanma ilişkileri incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda, 1854-1914 dönemi içerisinde gerçekleştirilen toplam 43 dış borçlanma incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin dış borçlanma ilişkileri, iki ayrı sosyal ağ analizi yöntemi kullanarak haritalandırılmış ve ölçümlenmiştir. Analizler için gerekli olan veriler, İstanbul'daki T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri içerisinde yer alan Osmanlı Arşiv belgeleri taranmak suretiyle elde edilen evraklardan alınmıştır. Bu yöntemlerden ilki olan global ağ analizlerinde, dış borçlanma süreci açısından önem arz eden neden-sonuç ilişkilerinin (savaşlar, antlaşmalar, vb.) siyasî ve ekonomik boyutları araştırılmıştır. Dış borçlanmaya yol açan nedenler belirlenmiş ve bu etkenlerin Osmanlı ekonomik düzenini nasıl şekillendirdiği ortaya konulmuştur. Esas olarak, Osmanlı Devleti'nin genel durumundan ve Osmanlı Devleti'nin içerisinde bulunduğu ekonomik durumdan hareketle, hangi finansal kuruluşlarla dış borçlanma ilişkisine girildiği, dış borçlanmaların miktarı, bu aktörlerin menşei ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ekonomik faaliyetleri ele alınmıştır. İkinci yöntem olan ego ağ analizlerinde ise, dış borçlanma süreci sadece ekonomik açıdan ele alınmış ve iki ayrı dönem olarak incelenmiştir. Bu dönemlerden ilki, 1854-1877 yıllarını kapsayan dönemdir. Osmanlı Devleti'nin bu süre zarfında gerçekleştirdiği dış borçlanmalar, borç-borç (borcu borçla finanse etme) ilişkisine dayalı olarak seyir göstermiştir. Bu dönemde alınan dış borçlanmalarda rol oynayan aktörlerin oluşturduğu ilişkiler ağı, 1875 yılında geri ödemelerin durdurulmasına (Moratoryum) ve 1881 yılında Düyun-u Umumiyye İdaresi'nin kurulmasına yol açmıştır. Dış borçlanma sürecinde ikinci dönem ise 1885-1914 yılları arasını kapsamaktadır. Bu dönemde yapılan dış borçlanmalar, borç-borç ilişkisinin yanı sıra, altyapı yatırımları odaklı olarak gerçekleştirilmiştir. Düyun-u Umumiyye İdaresi sonrasında gerçekleşen dış borçlanmalar, 1854-1877 dönemine göre daha makul şartlarda alınmış ve kullanım alanları faydalı olmuş olsa da, ekonomik çöküntüye yol açmıştır.