Akut lösemi tanılı 8-18 yaş arası çocukların tedavi bitiminden 2 yıl sonraki bilişsel işlevlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAMET ÇETİN
Danışman: Aynur Akay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Akut lösemi geçmişi olan çocuklar geç dönemde bilişsel işlevlerinde bir takım eksiklikler yaşayabilmektedir. Bu eksiklikler çocukların akademik, sosyal ve ruhsal alandaki işlevselliklerini bozarak hayat kalitelerini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmada lösemi geçmişi olan çocukların sağlıklı yaşıtlarına göre bilişsel işlevlerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmamız Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Hematoloji polikliniğinde takipli 42 lösemi geçmişi olan olgu grubu ve Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk, Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvurmuş 41 sağlıklı kontrol grubu ile gerçekleştirilmiştir. Hem ebeveynlerden hem de katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alındıktan sonra tüm katılımcılara Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Stroop Testi-TBAG formu, İz Sürme Testi A ve B formu uygulanmıştır. Tüm katılımcıların ebeveynlerine sosyodemografik veri formu ve Çocuklar için Davranış Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) verilip doldurmaları istenmiştir. Tüm katılımcıların öğretmenlerine Conner Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ) verilip doldurmaları istenmiştir. Olgu grubunun ÇDDÖ tüm alt boyut skorları kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Olgu grubunun CÖDÖ tüm alt boyut skorları kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Standart risk kemoterapi protokolü alan olgu grubunun CÖDÖ-Kaygı (t=2.551, p=0.015), CÖDÖ- Hiperaktivite (t=3.019, p=0.004) ve CÖDÖ-Karşı Gelme (t=2.368, p=0.023) alt boyut skorlarının ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek saptanmıştır. Olgu grubu WKET, Stroop-TBAG ve İz-Sürme testinde sağlıklı kontrollere göre daha kötü performans göstermişlerdir. Kraniyal radyoterapi alan grubun Stroop2-süre ortalamaları daha yüksek bulunurken, almayan grubun İz- Sürme-B-hata skoru daha yüksek bulunmuştur. Orta-yüksek risk kemoterapi protokolü alan grup Stroop testinde genel olarak daha kötü performans sergilemiştir. Olgu grubundaki kadınlar WKET'te erkeklere göre daha kötü performans göstermiştir. Sekel öyküsü olan grupta Stroop5-hata skoru daha yüksek bulunmuştur. Tanı yaşı, tedavinin bittiği yaş ve tedaviden sonra geçen süre ile bilişsel test performansları arasında negatif korelasyon olduğu söylenebilir. Olgularda tedavinin verilme süresi ile ÇDDÖ- dikkat sorunları skoru (r=0.348, p=0.024) ve CÖDÖ- dikkat sorunları skoru (r=0.432, p=0.04) arasında orta düzeyde pozitif bir korelasyon mevcuttur. Sonuç olarak; lösemi tedavisinin geç dönemde dikkat, bellek, öğrenme, işlem hızı, yürütücü işlev, problem çözme gibi alanlarda eksiklere yol açabileceği söylenebilir. Belirtilen alanlarda eksikliğin şiddetinin kişilerarasında farklı oluşu biyolojik, sosyal ve psikolojik birçok faktörle açıklanabilir. Anahtar kelimeler: bilişsel işlev, lösemi, geç dönem yan etki, çocuk ve ergen