Türkiye' de denge döviz kurunun belirlenmesinde portföy yaklaşımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYDANUR GACENER ATIŞ
Danışman: UTKU UTKULU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1980 sonrası dönemde finansal piyasalar üzerindeki kısıtlamaların ortadan kaldırılması ve sermaye hareketlerine tam serbestinin sağlanması ile ekonomik karar birimlerinin portföy tercihleri denge döviz kuru üzerinde etkili olmaya başlamıştır. Bu nedenle geliştirilen portföy yaklaşımında, karar birimlerinin portföy yapısı finansal varlıklar ve yükümlülükleri temsil eden araçlara göre belirlenmektedir. Buna göre, karar birimlerinin servetlerini, ulusal ve yabancı paralar ile finansal araçlar arasında dağıttıkları kabul edilmektedir. Bu nedenle denge döviz kuru, ekonomik karar birimlerinin portföylerinde yer alan ulusal ve yabancı para cinsinden finansal araçlar tarafından belirlenen bir fiyattır. Bu finansal araçlar arasında tam ikamenin olmadığı varsayıldığından, bir finansal risk söz konusudur. Dolayısıyla ekonomik karar birimleri portföylerini bu risklere bağlı olarak oluşturmaktadırlar.Bu çalışmanın amacı, Türkiye`de ekonomik karar birimlerinin portföy tercihlerini ve bu portföy tercihlerinin denge döviz kuru üzerindeki etkisini belirlemektir. Çalışmada denge döviz kurunun oluşumunda portföy yaklaşımının geçerliliği doğrusal olmayan modelleme tekniklerinden Markov Rejim Değişimi ve SETAR modeli ile analiz edilmiştir. Bu teknikler ile zaman serisinde çoklu yapısal kırılmalar ve doğrusal olmayan yapılar incelenerek, rejimler arası olasılıklar belirlenmektedir.Çalışmada iki rejimli bir süreç tanımlanmıştır. ?Rejim 1? döviz kurunun istikrarsız olduğu (döviz kurunun yükselme eğilimi gösterdiği), ?rejim 2? ise döviz kurunun ulusal para karşısındaki değerinin istikrarlı bir seyir izlediği (döviz kurunun aşağı yönlü bir seyir izlediği) süreci temsil etmektedir. Modellerin analiz sonuçlarına göre, rejim 1'de ekonomik karar birimlerinin portföy tercihleri denge döviz kurunun değişimi üzerinde etkili değildir. Buna karşın, rejim 2'de söz konusu değişkenlerin denge döviz kurundaki değişimleri açıklama gücü daha yüksektir.Portföy yaklaşımı çerçevesinde denge döviz kurunun oluşumunu açıklamaya çalışan bu iki modelin ele alındığı dönemde, rejim dönemlerini yaşanan kriz süreçleri belirlemiştir. Ele alınan yaklaşıma göre, kriz dönemlerinden yüksek devalüasyon ve ihracat artışları ile çıkılmış gibi görünse de, ağırlıklı özel kesimin borçlanması etkilidir. Bu açıdan denge döviz kurunun oluşumunda özel kesimin yabancı para cinsinden borcu, cari açık ve faiz oranı değişkenleri belirleyici olmuştur.