Üniversite Giriş Sınavı Matematik Sorularının Bilişsel İstem Düzeyleri Açısından İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yağmur Yılmaz
Danışman: Zekiye Özgür
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'de merkezi sınavların üst öğrenime geçişte ve dolayısıyla öğrencilerin meslek seçimlerinde belirleyici bir role sahip olduğu dikkate alındığında YKS matematik sorularının öğrencilerde ne tür bilişsel süreçleri harekete geçirdiğini belirlemek önemlidir. Sınav sorularının sınıf içi uygulamaları etkileyen önemli faktörlerden biri olmasına bağlı olarak bu çalışmada 2022, 2023 ve 2024 yıllarına ait üniversite giriş sınavı [Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS)] matematik sorularının öğrenme alanları ve bilişsel istem düzeyleri açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yönteminin kullanıldığı araştırmada, 120 adet Temel Yeterlilik Testi (TYT) ve 120 adet Alan Yeterlilik Testi (AYT) olmak üzere toplam 240 adet matematik sorusu incelenmiştir. Soruların öğrenme alanları, Türkiye Ortaöğretim Matematik Dersi 9-12. Sınıflar Öğretim Programında yer alan öğrenme alanlarına göre; bilişsel istem düzeyleri ise Smith ve Stein'in (1998) tanımladığı bilişsel istem düzeylerine yönelik oluşturulan göstergelere göre betimsel analiz yöntemiyle irdelenmiştir. Soruların öğrenme alanlarına yönelik elde edilen bulgulara göre en çok sayılar ve cebir öğrenme alanına yönelik soruların olduğu, bunu sırasıyla geometri ve veri, sayma ve olasılık öğrenme alanlarının takip ettiği görülmüştür. Soruların bilişsel istem düzelerine yönelik elde edilen bulgulara göre hem TYT hem de AYT matematik sorularının büyük bir çoğunluğunun ilişkili işlemler düzeyinde olduğu görülmektedir. Bunu sırasıyla ilişkisiz işlemler, matematik yapma ve ezber düzeyleri takip etmektedir. TYT matematik sorularının bilişsel istem düzeylerine göre dağılımı incelendiğinde, 120 sorudan 86 tanesinin (%71,6) ilişkili işlemler, 23 tanesinin (%19,1) ilişkisiz işlemler, 10 tanesinin (%8,3) matematik yapma ve 1 tanesinin (%0,8) ezber düzeyinde olduğu bulunmuştur. AYT matematik sorularının bilişsel istem düzeylerine göre dağılımı incelendiğinde, 120 sorudan 78 tanesinin (%65) ilişkili işlemler, 36 tanesinin (%30) ilişkisiz işlemler ve 6 tanesinin (%5) matematik yapma düzeyine ait olduğu bulunmuştur. Ezber düzeyinde hiç soruya yer verilmemiştir. YKS matematik sorularının yarısından fazlasının üst düzey bilişsel istem gerektirmesi, öğrencilerin bu sınavlarda başarılı olabilmesi için üst düzey düşünme becerilerinin yüksek olması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca üç yılda da ezber düzeyinde sorulara neredeyse hiç yer verilmediği görülmektedir. Bu durum, matematik sorularının bilgiyi olduğu gibi ezberlemek yerine matematiksel süreçlere yönelik yorum yapma, ilişki kurma ve akıl yürütme gibi becerilerin ön plana çıktığını göstermektedir. Sınav sorularının öğrenme alanlarının bilişsel istem düzeylerine göre dağılımı incelendiğinde hem TYT'de hem de AYT'de sayılar ve cebir öğrenme alanındaki soruların ilişkisiz işlemler ve ilişkili işlemler düzeylerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Geometri ve veri, sayma ve olasılık öğrenme alanlarındaki soruların ise çoğunlukla ilişkili işlemler düzeyinde yer aldığı görülmektedir. Bu bulgular ışığında, YKS matematik sorularının çoğunlukla üst düzey bilişsel istem gerektirdiği görülmektedir. Dolayısıyla, sınıf içi uygulamalarda üst düzey düşünme becerilerini destekleyici öğretim yöntemleri ve materyalleri ile bu becerileri ölçmeye yönelik görevlere daha fazla yer verilmesi önerilebilir. Bu bağlamda, öğretmenlerin matematiksel görevlerin bilişsel istem düzeylerine yönelik farkındalıklarını artırmaya yönelik çalışmalar ile bilişsel istem düzeyi yüksek matematiksel görevlerin sınıf içinde uygulanmasını destekleyici çalışmaların yapılması önerilebilir. Ayrıca, ders kitaplarının sınıf içinde kullanım sıklığı dikkate alındığında ders kitaplarındaki soru ve etkinliklerin merkezi sınav sorularıyla ne kadar uyumlu olduğu incelenmeye değer görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilişsel İstem Düzeyleri, Sınav Soruları, Matematiksel Görev Analizi Çerçevesi