Juvenil pompe hastalığı düşünülen olgularda klinik belirteçlerin tanıya katkısının belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF AKKAYA
Danışman: AYŞE SEMRA HIZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Pompe Hastalığı asit alfa glukozidaz enziminin kalıtsal eksikliğinin neden olduğu geniş fenotipik dağılım gösteren ilerleyici bir kas hastalığıdır. Asit alfa glukozidaz enzim eksikliği lizozomlarda aşırı glikojen birikimi nedeniyle hücre hasarı ve organ disfonksiyonuna neden olmaktadır. Otozomal resesif olarak kalıtılan bu hastalıktan sorumlu gen bölgesi 17q25'dir. 1/33.000 ile 1/300.000 arasında değişen görülme sıklığına sahip olan Pompe Hastalığı'nın belirti ve bulgularının başlangıç yaşı hastalar arasında önemli ölçüde farklılık göstermektedir. İnfantil Başlangıçlı Pompe Hastalığı'nda asit alfa glukozidaz enzim aktivitesi %1'in altında saptanmıştır ve aşırı glikojen birikimi sıklıkla 1 yaş altında ölümle sonuçlanmaktadır. İnfantil Başlangıçlı Pompe Hastalığı kardiyomiyopati ve hipotoni ile karakterizedir. Diyafram disfonksiyonuna bağlı solunum sıkıntısı, ılımlı hepatomegali, makroglossi, üst solunum yolu enfeksiyonu sıklığında artış, motor gelişim geriliği, beslenme güçlüğü infantil formda karşımıza çıkabilmektedir. Asit alfa glukozidaz enzim aktivitesi %1 ile %40 arasında değişim gösteren geç başlangıçlı form, infant olgulara göre daha yavaş bir seyir göstermekle birlikte miyopati, kas güçsüzlüğü, kas atrofisi, bulber ve kraniyal sinir tutulum bulguları, skolyoz, büyüme gelişme geriliği, solunum güçlüğü, kardiyovasküler yetmezlik gibi farklı klinik bulgular ile başvurmakta ve olgular arasında heterojen bir klinik seyir görülebilmektedir. Geç Başlangıçlı Pompe Hastalığı'nın belirti ve bulguları pek çok hastalıkla kolayca karışabilmekte ve hastalar uzun yıllar tanı alamamaktadır. Bu nedenle klinik bulguların ne oranla tanıya katkı sağladığı ve hangi olgularda Pompe Hastalığı'nın araştırılması gerektiği önem kazanmaktadır. Pompe Hastalığı tanısı alan hastalarda 2006 yılından itibaren "alglukozidaz alfa" ile enzim replasman tedavisi uygulanmaktadır. Alglukozidaz alfa tedavisi etkili, genellikle hastalar tarafından iyi tolere edilen, Geç Başlangıçlı Pompe hastalarında hastalığın ilerleme hızını yavaşlatan bir tedavi yöntemidir. Bu tedavi sayesinde infant hastalarda yaşam süresi uzatılmış, Geç Başlangıçlı Pompe hastalarında ise klinik iyileşme veya stabilizasyon sağlanmıştır. Bu çalışmanın amacı Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Çocuk Nöroloji polikliniklerine başvuran on iki ay ile 18 yaş arasında nedeni bilinmeyen proksimal, aksiyal, solunum kas güçsüzlüğü, pitozis, rigid spine, asemptomatik kreatin kinaz yüksekliği, kardiyomegali ve hipotoni olan olgularda Geç Başlangıçlı Pompe Hastalığı'nın erken tanı almasını sağlamak üzere klinik belirteçlerin tanıya katkısının araştırılmasıdır. Gereç ve yöntem: Bu çalışma Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nöroloji polikliniğine başvuran spesifik bir hastalık tanısı almamış, miyopati, kas güçsüzlüğü, kas atrofisi, bulbar ve kranyal sinir tutulum bulguları, skolyoz, büyüme gelişme geriliği, solunum güçlüğü, kardiyovasküler yetmezlik bulguları olan ve ayırıcı tanı için asit alfa glukozidaz enzim analizi gönderilen hastalardan gönüllü olan 100 hasta dahil edilmiştir. On iki aydan küçük ve 18 yaşından büyük hastalar ile tanımlanmış nöromusküler veya metabolik herhangi bir hastalığı bulunan olgular çalışma dışı bırakılmıştır. Bulgular: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nöroloji polikliniğine başvuran spesifik bir hastalık tanısı almamış, miyopati, kas güçsüzlüğü, kas atrofisi, bulbar ve kranyal sinir tutulum bulguları, skolyoz, büyüme gelişme geriliği, solunum güçlüğü, kardiyovasküler yetmezlik bulguları olan 12 ay ile 18 yaş arasındaki 100 hastaya semptom değerlendirme anketi uygulanarak asit alfa glukozidaz enzim analizi çalışılmıştır. Olguların %64'ü erkek, %36'sı kız cinsiyettedir. Olguların %50 sinde kreatin kinaz yüksekliği mevcuttur. En sık bulgular ise %32 proksimal alt ekstremitede güçsüzlük, %27 egzersiz intoleransı, %20 proksimal üst ekstremitede güçsüzlük olarak saptanmıştır. Asit alfa glukozidaz enzim düzeyinde düşüklük veya enzim geninde mutasyon saptanmamıştır. Ancak 4 hasta Duchenne Musküler Distrofisi, 1 hasta Becker Musküler Distrofisi, 1 hasta Konjenital Musküler Distrofi, 1 hasta Limb Girdle Musküler Distrofi tanısı almıştır. Sonuç: İnfantil Başlangıçlı Pompe Hastalığı'ndan farklı olarak Geç Başlangıçlı Pompe Hastalığı daha hafif bir klinik seyir göstermekte ve bu olgular yetişkin çağlara kadar tanı alamamaktadır. Çabuk yorulma, kramplar gibi müphem şikayetler ile kas güçsüzlüğü düşündüren şikayet ve bulguların varlığında Geç Başlangıçlı Pompe Hastalığı düşünülmesi gereken ön tanılardan biri olmalıdır. Tanıya yönelik klinik belirteçlerin saptanması amacıyla çok merkezli, ulusal çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Asit alfa glukozidaz, Geç Başlangıçlı Pompe Hastalığı, kas güçsüzlüğü