Yeni Çağ'da Venedik hâkimiyetinde Girit (1453-1669)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HÜLYA ÇİÇEK KAYMAKÇI

Danışman: Nuri Adıyeke

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Girit Adası 1204 yılında sonuçlanan IV. Haçlı Seferi'nin ardından Venedik Dogesi Enrico Dandolo'nun çabalarıyla satın alınarak da olsa Venedik Devleti'nin eline geçmiştir. Venedik Devleti adayı satın aldıktan sonra Girit yerlilerinin ve Ceneviz korsanlarının sert direnişleriyle karşı karşıya kalmıştır. Her ne kadar Girit, Monferrato Markisi I.Bonifacius'tan görece kolay bir şekilde alınmış gibi görünse de, Venedik yönetimi 1669'da adayı Osmanlılara devredinceye dek pek çok zorlukla karşı karşıya kalmıştır. Venedik Devleti'nin adada yaşadığı sorunlardan biri başkentten soylu feodalleri gönderip neredeyse adanın her yerine yerleştirerek Ortodoks halkı ve arhontları ikinci plana attığı için çok sert isyanlarla karşılaşmasıydı. Venedik Devleti başkentteki gibi sesteria sistemini (altılı sistem) ve sonrasında dörtlü sistemi uygulayıp kendi vatandaşlarını yerleştirmeye çalışarak adanın tamamına hâkim olmayı denemiş fakat bu hedefinde çoğu zaman başarısız olmuştur. 1454 yılına kadar süregelen yoğun halk ayaklanmalarının ardından, Venedik yönetimi adada hem Osmanlı tehdidine karşı savunma önlemleri almak hem de îdari yapıyı iyileştirmek zorunda kalmıştır. Bununla birlikte, bir yandan Osmanlılara karşı savunma düzenlemeleriyle uğraşırken, diğer yandan Giritli halkın direnişiyle de mücadele etmiştir. Bu isyanların temel sebeplerinden biri, Venedikli bazı idarecilerin adayı usulsüz ve keyfı biçimde yönetmeleri, yerel halka ağır yükümlülükler getirmeleridir. Venedik Devleti, Girit Adası'nı yönetmekte her ne kadar zorluk yaşasa da 465 yıllık süreçte Doğu Akdeniz'deki siyasi, askeri ve ticari meselelerinde bu adadan faydalanmıştır ve sahip olduğu diğer yerlerden her v zaman daha fazla ön planda tutmuştur. "Yeni Çağ'da Venedik Hâkimiyetinde Girit Adası (1453-1669)" adlı bu tezde özellikle adayla ilgili Venedik Devlet Arşivi'nde bulunan arşiv belgeleri ve Venedik kronikleri ışığında Venedik Devleti'nin baş kolonisi olan Girit Adası hem askeri-siyasi hem de sosyoekonomik açıdan ele alınmaya çalışılmıştır.