Bipolar Bozukluk Tanılı Bireylerin Birinci Derece Akrabalarında Oksidatif DNA Hasarı ve Baz Çıkarma Onarımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinirbilimler Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİDAYET ECE ÇELİK
Danışman: Gamze Tuna
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Güncel veriler oksidatif olarak indüklenen DNA hasarının ve onarım mekanizmalarının bipolar bozukluğun (BB) patofizyolojisinde önemli bir rolü olduğunu göstermektedir. Bipolar bozukluk açısından risk altında olan kardeşlerde ise DNA hasarını gösteren kısıtlı sayıda çalışma olmakla birlikte onarım mekanizmaları bu zamana kadar çalışılmamıştır. Bu çalışmada BB tanılı bireylerin, BB tanısı olan bireylerin kardeşlerinin ve sağlıklı kontrollerin (SK) 8-hidroksi-2′-deoksiguanozin (8-OH-dG) düzeylerinin ve baz çıkarma onarımı (BÇO) yolağındaki enzimlerin (OGG1, APE1, PARP1, POLβ) mRNA ekspresyon düzeylerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya 46 BB tip I tanılı birey, 41 BB tip I tanılı bireyin kardeşi ve 51 SK dahil edilmiştir. Katılımcılardan alınan idrar örneklerinden Sıvı Kromatografi - Tandem Kütle Spektrometresi (LC-MS/MS) ile 8-OH-dG düzeyleri, kan örneklerinden gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (GZ-PZR) ile OGG1, APE1, PARP1, POLβ mRNA ekspresyon düzeyleri ölçülmüştür. Ayrıca hastalara geniş bir nörobilişsel test bataryası uygulanarak nörobilişsel işlevleri değerlendirilmiş ve laboratuvar ölçümleri ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Bulgular: BB ve kardeş grubunda 8-OH-dG düzeyleri sağlıklı kontrol grubuna göre yüksek saptanmıştır. Ek olarak, BB ve kardeş grubunda OGG1 ve APE1 mRNA ekspresyon düzeyleri sağlıklı kontrollerden düşük, POLβ mRNA ekspresyon düzeyleri ise sağlıklı kontrollerden yüksek bulunmuştur. Hasta grubunda yaş, sigara kullanımı ve depresif epizod sayısının APE1 mRNA ekspresyon düzeyleri üzerinde anlamlı etkisinin olduğu gözlenmiştir. Kardeş grubunda ise vücut kitle indeksinin (VKİ), sigara kullanımının ve geçmiş psikiyatrik tanı varlığının 8-OH-dG düzeylerine etkisi olduğu bulunmuştur. BB tanılı bireylerin sözel bellek, görsel bellek, işlem hızı ve global faktör alanlarında kardeşlere ve sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak düşük performans sergiledikleri görülmüştür. DNA hasar ve BÇO belirteçleri ile nörobilişsel alanlar arasında ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Oksidatif DNA hasarı ve BÇO belirteçleri yalnız BB tanılı bireylerde değil genetik açıdan riskli bireylerde de sağlıklı bireylere göre farklılık göstermektedir. Bu alanda yapılacak uzunlamasına ve büyük örneklemli çalışmalar oksidatif DNA hasar ve onarım mekanizmalarının BB etyopatogenezindeki rolünü aydınlatmada faydalı olacaktır. Anahtar Sözcükler: baz çıkarma onarımı, bipolar bozukluk, DNA hasarı, oksidatif stres