Palimpsest olgusu ve fotoğrafta katman

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Fotoğraf Ana Sanat Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DAMLA YASEMİN URAZ

Danışman: GÖKHAN BİRİNCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tarihsel süreçte bir ihtiyaç olarak ortaya çıkan kayıt altına alma gereksinimi, yazıyı ve yazı yazma için gerekli materyalleri doğurmuştur. Medeniyetlerin ortaya çıktığı coğrafyaya bağlı olarak bu materyaller kil tabletler, papirüs ve parşömen, sonrasında kağıt ile sonuçlanmıştır. Materyallerin az olduğu ya da erişiminin güç olduğu durumlar ise geri dönüşümü pratikleştirmiştir. Palimpsest olgusu bu geri dönüşümün bir parçasıdır. Kullanılan levhanın tekrar değerlendirmesi bir silme ve kazıma gerektirmiş, silinen ve tekrar yazılan bölümler, tam silme mümkün olamadığı için aynı levhada birlikte görünmüştür. Materyal ve yöntemler değişse de kayıt etme, silme, tekrar yazma ve koruma sonucunda eski ve yeni bir arada varlık bulmuştur. Önceleri bir eylemin sonucu olan bu durum, daha sonra sonuç nesnesinin daha kıymetli hale gelmesiyle ayrı bir araştırma konusu oluşturmuştur. Palimpsestler bu şekilde ortaya çıkmış, değişik katmanların taşıyıcısı haline gelmiştir. Antik Yunan dönemine dayanan palimpsestleştirme eylemi, edebiyat dünyasında bu kelimenin tekrar kullanıma girmesiyle hayata geri dönmüş ve kendi bağlamı ile birlikte, katmanların var olduğu başka bağlamlarda da varlık bulmuştur. Yazma ve kayıt altına alma eylemi bellek ve hatırlama ile ilintilidir. Palimpsestler hatıra nesneleri olmalarının yanı sıra belleği oluşturan katmanlar bilimden sanata farklı disiplinlerde benzer anlatımları betimlemiştir. Bu çalışmanın amacı palimpsest olgusunun ve katman kavramının anlamı ve oluşumunu, varlık gösterdiği disiplinler çerçevesinde belirlemek, fotoğraf sanatındaki karşılığını fotoğraf tarihi bağlamında ele almaktır. Fotoğraf tarihinin genişliği göz önüne alınırsa, büyük bir alanda sadece katmanlar, palimpsest olgusu ve karşılıkları çerçevesinde bir araştırma yapılmıştır. Basılı kaynakların yanı sıra, fotoğraf ve sanat tarihi kaynakları, makaleler, sanatçı röportajlarından (video, podcast gibi yayınlardan) faydalanılmıştır. Çalışmanın sonucu olarak sanat tarihi genelinde ve fotoğraf tarihi özelinde palimpsest ve katman kavramının karşılık bulduğu, sanatçıların bu kavramları kimi zaman bir yöntem ya da strateji, kimi zaman bir üslup olarak kullandıkları saptanmıştır.