Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL ORKUN ATASOY
Danışman: Gülsüm Songül Ercan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Dillerarası etkileşim, geniş oylumlu dilbilim kapsamındaki toplumdilbilim çerçevesinde ele alınıp irdelenen bir dilsel olgudur ve farklı dilsel topluluklar arasındaki etkileşim durumu sonucunda ortaya çıkan sonuçlara ve bu sonuçların altında yatan süreçlere gönderimde bulunur. Bu bağlamda, çalışmamızın konusu dillerarası etkileşimin sonucu olarak ortaya çıkan görüngülerden biri olan ödünçlemedir. Ödünçleme herhangi bir dile ait dilsel gereçlerin ya da örüntülerin diğer bir dil tarafından benimsenmesi sürecidir. Bu çalışmada, Kuzeydoğu Bulgaristan'da bulunan bir Türk köyü olan Krepça'da yaşayan Türkçe-Bulgarca ikidilli Bulgaristan Türkü bireylerin günlük yaşamlarında kullandıkları yerel Türkçe bağlamında pilot çalışmayla belirlenen "mekân", "meslek-mevki" ve "ülke" konu alanları kapsamında (i) Bulgarca sözcüklerin kullanılıp kullanılmadığı, (ii) kullanılan Bulgarca sözcüklerin ödünçleme olup olmadığı, (iii) ödünçleme olduğu belirlenenlerin hangi konu alanları çerçevesinde daha sık kullanıldığı, (iv) bu sözcüklerin uyarlama özelliği taşıyıp taşımadıkları, (v) ödünçlemelerin altında yatan olası nedenlerin neler olabileceği ve (vi) Haugen'ın belirlediği ödünçleme ulamlarındaki yeri araştırılmaktadır. Bu araştırma sorularını yanıtlamak amacıyla 76 katılımcıyla görüşmeler gerçekleştirdik ve bu görüşmeleri kaydettik, kayıtlar çevriyazı metinlerine dönüştürülmüş ve veri tabanı elde edilmiştir. Sıklık ölçütüne göre veri tabanı çözümlenmiş olup Krepça köyünde yaşayan ikidilli Bulgaristan Türklerinin günlük Türkçe iletişimleri bağlamında çok sayıda Bulgarca sözcük kullandıkları, bunlar içinde 68 tanesinin Krepça köyünde konuşulan Türkçede yerleşikleşmiş ödünçlemeler oldukları ve ödünçleme oranı en yüksek olan konu alanının mekân konu alanı olduğu saptanmıştır. Uyarlama açısından incelendiğinde, ödünç sözcüklerde biçimbilimsel uyarlama yapıldığı belirlenmiştir. Ödünç sözcükler Haugen'ın ulamlandırmasına göre büyük çoğunlukla saf ödünç sözcüklerdir. Son olarak ödünçlemelerin altında yatan başlıca nedenin "gereksinim" olduğu değerlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Toplumdilbilim, Dillerarası Etkileşim, Ödünçleme, Bulgarcadan Türkçeye Ödünçlemeler, Uyarlama, Haugen'ın Ödünçleme Ulamlandırması.