MODELLEMEDEN FETEMM'E: ÖĞRETİM UYGULAMALARININ FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÜST DÜZEY BİLİMSEL DÜŞÜNME BECERİLERİNE VE ALTERNATİF YAKLAŞIMLARA DAYALI BİLİMİN DOĞASI ANLAYIŞLARINA ETKİSİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE BÜBER KILINÇ
Danışman: GÜL ÜNAL ÇOBAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, günümüzde giderek popülerleşen ve farklı anlayışlar temeline oturtulmaya çalışılan FeTeMM (Fen, Teknoloji, Matematik, Mühendislik) uygulamalarının salt vitrinde görünen "ürün" özelliğiyle değil, kendi özgün teknolojilerini tasarlayıp üretme yolunda matematik ve fen bilgilerini mühendislik bilgisiyle birleştiren bireyler yetiştirmede işin mutfağında yer alan "modelleme" sürecine dikkat çekmek hedeflenmiştir. Araştırmanın amacı, fen/bilim uygulamalarının özünü oluşturan modelleme süreciyle basit ve ucuz malzemelerle etkinlik üreten sınıf ortamlarının insanlığın istek ve ihtiyaçlarını karşılayacak teknolojiyi üreten ve kullanan sınıf ortamlarına nasıl dönüştürülebileceğinin örneği olan 'Modellemeden FeTeMM'e öğretim uygulamalarının' fen bilimleri öğretmen adaylarının üst düzey bilimsel düşünme becerileri ve alternatif yaklaşımlara dayalı bilimin doğası anlayışları üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nicel ve nitel veri toplama süreçlerinden oluşan deneysel aşama içerisinde nitel verilerin toplandığı iç içe karma desen kullanılmıştır. 2018-2019 öğretim yılının bahar döneminde 14 hafta boyunca gerçekleştirilen araştırmanın çalışma grubunu Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesinde 3. sınıfta öğrenim görmekte olan 68 fen bilimleri öğretmen adayı oluşturmaktadır. Bölümdeki 3. sınıflardan başarı ortalaması birbirine en yakın üç sınıf belirlenerek, rastgele olarak deney-1, deney-2 ve kontrol grubu olarak atanmıştır. Deney grubu-1'de yer alan öğretmen adaylarına modellemeden FeTeMM'e öğretim uygulamaları, deney grubu-2'de yer alan öğretmen adayları FeTeMM öğretim uygulamaları ve kontrol grubunda yer alan öğretmen adaylarına Fen Bilimleri Öğretmenliği Lisans Programında basit ve ucuz malzeme ile yapımı önerilen araştırma-sorgulamaya dayalı öğrenme etkinlikleri uygulanmıştır. Araştırmada ön test ve son test olarak Üst Düzey Bilimsel Düşünme Becerileri Testi (ÜDBDBT) ve Alternatif Yaklaşımlara Dayalı Bilimin Doğası Açık Uçlu Soruları (AYDBDAUS) kullanılırken, süreç içerisinde deney gruplarıyla yarı yapılandırılmış odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Öğretmen adaylarının ÜDBDBT'ne verdikleri yanıtlar analitik dereceli puanlama anahtarıyla, AYDBDAUS'a verdikleri yanıtlar ise holistik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirildikten sonra sayısallaştırılan veriler bilgisayar ortamına aktarılmış ve istatistik programları kullanılarak analiz edilmiştir. Aynı zamanda öğretmen adaylarının AYDBDAUS'a verdikleri yanıtlar ve deney grupları ile süreç içerisinde gerçekleştirilen odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler içerik analizi tekniklerinden kategorisel analiz ile analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre gerçekleştirilen deneysel uygulamaları deney gruplarında yer alan öğretmen adaylarının üst düzey bilimsel düşünme becerilerini geliştirmiştir ve modellemeden FeTeMM'e öğretim uygulamalarının yapıldığı deney grubu-1'de yer alan öğretmen adaylarının karar verme, problem çözme, bilimsel süreç ve üstbilişsel beceriler açısından deney grubu-2'ye kıyasla anlamlı şekilde farklılık göstermiştir. Öğretmen adaylarının alternatif yaklaşımlara dayalı bilimin doğası anlayışları karşılaştırıldığında ise tüm gruplarda gerçekleştirilen uygulamaların öğretmen adaylarının alternatif yaklaşımlara dayalı bilimin doğası anlayışlarını geliştirmede olumlu bir etkiye sahip olduğunu ancak Modellemeden FeTeMM'e Öğretim Uygulamalarına katılan öğretmen adaylarının diğer uygulamalara katılan öğretmen adaylarına kıyasla puanlarının anlamlı olarak farklılaştığı bulunmuştur. Yarı yapılandırılmış odak grup görüşmelerinin sonucunda deney gruplarında yer alan öğretmen adayları gerçekleştirilen etkinliklerin kendilerini özgün fikir arayışı, problem çözme, ayrıntılı düşünme, teorik bilgi çalışma vb. konularda olumlu etkilediğini, bilimin sosyal-kurumsal yönleri hakkında farkındalıklarını arttırdığını, modelleme uygulamalarının prototip geliştirme sürecini kolaylaştırdığını belirtmişlerdir. Elde edilen sonuçlar alan yazında yer alan benzer çalışmalar ile karşılaştırılmış ve öğretim sürecine, öğretmen mesleki gelişimlerine ve ileride yapılacak çalışmalara yönelik öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Modelleme, FeTeMM, düşünme becerileri, bilimin doğası