Çeviride ideoloji aktarımı: John Steinbeck'in Gazap Üzümleri adlı romanının üç Türkçe çevirisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MİHRİBAN ŞEVVAL TOPAL

Danışman: ATALAY GÜNDÜZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, John Steinbeck'in Gazap Üzümleri adlı eserinin toplumsal ve siyasal eleştirisinin üç farklı Türkçe çeviride söylem üzerinden nasıl aktarıldığını ve bu aktarım sırasında çevirmen ve yayıncıların söylem üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türkiye'de de benzer toplumsal sorunlar hâlâ devam etmekte bu yüzden roman hâlâ güncelliğini korumaktadır. Çalışmanın amacı ideolojik açıdan önemli unsurların erek kültüre nasıl aktarıldığı ve erek kültürde nasıl alımlandığı, ayrıca çeviri sürecinde kitabın diğer bütün sosyo-kültürel yönlerini çevirilerin nasıl yansıttığı araştırmak ve göstermektir. Bu çalışma Gazap Üzümleri'nin üç Türkçe çevirisini Eleştirel Söylem Analizi aracılığıyla incelemektedir. Bu gibi bir araştırmaya uygun olduğu düşünülen Norman Fairclough'un üç boyutlu şeması, çevirilerde ideolojik unsurların aktarımına ilişkin çevirmenlerin ve yayınevlerinin ideolojik yaklaşımını ve eğilimlerini açıklamak için sentezlenmiştir. Hem metin analizi hem de metin dışı analizden elde edilen sonuca bakılarak: Metinlerde hegemonya ve hiyerarşinin inşa edimesi toplumda ideolojik fikirlerin oluşmasının sebebidir. Bu nedenle romanın taşıdığı ideolojikleri fikirleri paylaşan çevirmenler, söylem içerisinde verilen mesajı bulmada ve iletmede daha yetkindir. John Steinbeck'in Gazap Üzümleri adlı eserinin çeviri sürecinde etkin olan aktörlerin hedef kültürde belirtilen dönemlerin sosyo-politik koşullarını takip etmeleri analizden çıkan kayda değer bir bulgudur. Bu tez, bazı sosyal problemlere karşı belli bir ideolojinin/yaklaşımın baskın olduğu Gazap Üzümleri adlı romanın Türkiye bağlamında/toplumunda yaratabileceği olası yansımalar hakkında fikir vermektedir. Ancak, Türkiye'de benzer ideolojilere sahip edebi kitapların alımlanmasının ve etkisinin bu romandaki gibi aynı şekilde olacağının düşüncesiyle bir genelleme yapılması zoraki bir çıkarım olur çünkü bu çıkarımı güçlendirmek için daha kapsamlı bir çalışma yapılması gerekmektedir.