Yürütücü İşlevler ve Duygu Düzenlemede Esneklik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ORHAN İLHAN
Danışman: Derya Durusu Emek Savaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Duygu düzenleme, kişilerin duygusal deneyimleri, ifadeleri ve fizyolojik tepkileri yönetmek, etkilemek ve değiştirmek için kullandıkları süreçlerden oluşur. Duygu düzenlemenin amacı, duyguların esnek ve işlevsel olarak yönetilerek amaca yönelik davranışlara yarar sağlamasıdır. Duygu düzenleme esnekliği, kişilerin içinde bulundukları duruma uygun düzenleme süreçlerini ve stratejilerini dinamik bir şekilde kullanma becerisini ifade etmektedir. Yürütücü işlevler ise bireylerin çeşitli durumlarda amaca yönelik davranışlarda bulunmalarını sağlayan belirli bilişsel işlevleri tanımlamaktadır. Bu işlevler temel olarak inhibisyon, çalışma belleği ve bilişsel esneklikten oluşmaktadır. Duygu düzenleme ve yürütücü işlevler arasındaki kavramsal ve işlevsel örtüşmeler literatürde gösterilmiştir. Son yıllarda, duygu düzenleme işlevinin durumsal faktörlerden etkilendiği ve yürütücü işlevler ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu bulguları açıklayan kuram, Pruessner ve diğerleri (2020) oluşturduğu modeldir. Bu modelde duygu düzenleme esnekliği ile yürütücü işlevler arasındaki ilişki açıklanmıştır. Fakat bu model henüz test edilmemiştir. Bu tezin amacı, duygu düzenleme esnekliği ile yürütücü işlevler arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Yürütücü işlev bileşenleri ile duygu düzenleme süreçlerinin çeşitli boyutları incelenerek bu iki işlev arasındaki ilişki araştırılmıştır. Çalışmada 153 katılımcı yer almıştır. Çalışma korelasyon ve regresyon analizlerinden oluşmuştur. Yürütücü işlev bileşenleri farklı testler ile ölçülmüştür: çalışma belleği için Sayı Menzili Testi, inhibisyon becerisi için Stroop Testi, bilişsel esneklik için ise Wisconsin Kart Eşleme Testi kullanılmıştır. Duygu düzenleme esnekliğinin ölçülmesi için Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği, Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği ve Davranışsal Duygu Düzenleme Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, duygu düzenleme stratejilerinin kullanımı arasında belirli örüntüleri ortaya çıkarmıştır. Ayrıca, duygu düzenlemede yaşanılan güçlükler ile duygu düzenleme stratejilerinin kullanımı arasındaki ilişki hakkında bulgular elde edilmiştir. Yürütücü işlevler ile duygu düzenleme esnekliği ilişkisi de araştırılmıştır. Bulgular, yürütücü işlevler ile duygu düzenleme süreçlerinin belirli alanlarının ilişkili olduğunu göstermiştir fakat, beklenen belirli ilişkiler ise anlamsız çıkmıştır. Elde edilen bulgular, güncel literatür üzerinden tartışılmış ve açıklanmıştır. Çalışmanın sınırlılıkları tartışılmış, gelecek çalışmalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Duygu Düzenleme, Duygu Düzenlemede Esneklik, Yürütücü İşlevler.