Türkçe ve Bulgarca konuşan iki dilli bireylerde düzenek kaydırımı ve karıştırımı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSMAİL ORKUN ATASOY

Danışman: GÜLSÜM SONGÜL ERCAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İkidillilik, toplumdilbilim bağlamında ele alınan kavramlardan biridir ve günümüzde dünya nüfusunun en az yarısında görülen önemli bir olgudur. İkidilli bireyler, iki ayrı dili yetkin olarak kullanan kişiler olarak tanımlanabilir. İkidilli bireylerde görülen en belirgin ve en önemli dilsel olgular düzenek kaydırımı ve düzenek karıştırımıdır ve bunlar bir söylem bağlamında iki ayrı düzeneğin birlikte kullanılmasıyla ortaya çıkmaktadır. Tümce ya da tümcecik düzeyinde bir dilden başka bir dile geçiş yapılması biçiminde meydana gelen değiştirimler düzenek kaydırımı; aynı tümcede diğer dildeki bir ek, sözcük ya da öbeğin kullanılması da düzenek karıştırımı olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada, ikidilli Bulgaristan Türklerinin günlük konuşmalarında kullanılan düzenek kaydırımları ve karıştırımları incelenmekte; söz konusu görüngülerin hangi iletişimsel işlevleri gerçekleştirdikleri ve söz konusu işlevlerden hangilerinin daha sık yeğlendikleri araştırılmaktadır. Sözü geçen araştırma sorularını yanıtlandırmak amacıyla ikidilli Bulgaristan Türklerinin ses kayıtları alınmış, çevriyazıya dönüştürülmüş ve gerekli çözümlemeler yapılmıştır. Sonuç olarak Bulgaristan Türklerinin günlük konuşmalarında 11 işleve yönelik olarak düzenek kaydırımı, 7 işleve yönelik olarak da düzenek karıştırımı yaptıkları ve hem nicel olarak hem de işlev açısından konuşmalarda kaydırımların karıştırımlardan daha fazla olduğu saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Düzenek Kaydırımı, Düzenek Karıştırımı, Toplumdilbilim, İkidillilik, Bulgarca-Türkçe İkidilli Bireyler.