Evrensel tasarım kapsamında huzurevlerinde erişilebilirliğin çalışan görüşleri üzerinden araştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İREM ZEYREK ÇEPEHAN

Danışman: Ebru Güller

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dünya Sağlık Örgütü [DSÖ] 65 yaş üzeri her bireyi "yaşlı" olarak adlandırmaktadır. Yaşlılığın yalnızca kronolojik yaşlanma olarak değerlendirilemeyeceği, bunlar dışında pek çok boyutu bulunduğu bilinmektedir. Çalışmada, yaşlılık dönemi fizyolojik, biyolojik, psikolojik ve sosyal olmak üzere tüm boyutlarıyla ve istatistiklere dayanarak tanımlanmış, yaşlı ihtiyaçları mekansal boyutta irdelenmiştir. Yaşlılık ele alınırken, yaşlıya uygun erişilebilir mekan tasarımı, huzurevi yapıları kapsamında araştırılmıştır. Bu amaçla tez kapsamında öncelikle kapsamlı bir literatür çalışması yapılmıştır. Evrensel tasarım kavramı ve tarihçesi anlatılmış, evrensel tasarımın ilkeleri açıklanmıştır. Bunun yanı sıra erişilebilirliğin önemi ile tarihsel süreç içindeki gelişimi ele alınmış, erişilebilir ve güvenli çevre tasarımı vurgulanmıştır. Yaşlı mekanlarına değinilmeden önce, yaşlılık hali ve yaşlı nüfus araştırılmıştır. Evrensel tasarım kapsamında yaşlılık incelenmiş, sonrasında yaşlı mekanlarına geçilmiştir. Yaşlılar için gerekli destek teknolojilerinden ayrıca bahsedilmiştir. Teknolojinin erişilebilirlik ve mekânsal kullanım kolaylığı açısından yaşlıların hayatını kolaylaştıracak şekilde tasarımlarda nasıl kullanılabileceği aktarılmıştır. Tüm bu literatür bilgileri ışığında devlete bağlı huzurevlerinde erişilebilirliğin çalışan görüşleri üzerinden araştırılabilmesi adına bir anket çalışması kurgulanmıştır. Anket kurgusunda "mevcut durum tespiti", "güvenli erişilebilirlik algısı", "mekana yönelik beklenti ve öneriler" başlıkları altında oluşturulan sorular ile kapsamlı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Ankete 4 kurumdan toplam 123 kişi katılım göstermiştir. Sonuç olarak mevcut koşullar yapı çevresinden iç mekan detaylarına kadar değerlendirilmiş, çalışan görüşleri üzerinden yaşlı, çok yaşlı ve engelli kullanıcılara yönelik güvenli erişilebilirlik koşulları araştırılmış, erişilebilirlik ve mekan kullanımı açısından kurumlardaki teknolojik olanaklar sorgulanarak, mekana yönelik beklenti ve öneriler belirlenmiştir. Anket çalışması ve sonuçları ile birlikte tez bütününde genel sonuçlara varılmıştır.