Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA AYDIN
Danışman: Gülsüm Songül Ercan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Karşılıklı konuşma sırasında bir konuşucunun kendisinin ya da başka bir konuşucunun ürettiği bir sözcüğü, öbeği ya da tümceyi çeşitli biçimlerde tekrarlaması yineleme olarak adlandırılmaktadır. Yinelemeler dil kullanıcıları tarafından konuşma sırasında bilinçli olarak uygulanan dilsel pratiklerden biridir ve çeşitli biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Alanyazında farklı dillerde yinelemelerin türleri ve gündelik söylemde yerine getirdiği işlevler incelenmiş olmakla birlikte üzerlerinde tam bir uzlaşı bulunmamaktadır. Diğer taraftan, Türkçe alanyazında yinelemelerin tür ve işlevlerine ilişkin sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, Türkçe gündelik konuşma kayıtlarından elde edilen çevriyazı metinlerinde saptanan yinelemelerin tür ve işlevlerinin Karşılıklı Konuşma Çözümlemesi (KKÇ) çerçevesinde ortaya konmasıdır. Bu amaçla; Çalışmanın kuramsal ve kavramsal çerçevesi kapsamında ilk olarak alanyazın taraması yapılmış, en temel sınıflamalardan biri olan kaynağı (kendini yineleme ya da diğer konuşucuyu yineleme), yeri (yakın, gecikmeli ve uzak yineleme) ve korunma derecesi (birebir yineleme ve değiştirilmiş yineleme) kapsamında sınıflandırılan yineleme türleri farklı dillerden sunulan örnekler üzerinden açıklanmıştır. İkinci olarak, yinelemelerin gündelik söylemde yerine getirdiği işlevler yine alanyazından derlenerek farklı dillerden sunulan örneklerle açıklanmış ve bu kapsamda söz konusu işlevler karşılıklı konuşmanın akışını sürdürme, karşılıklı konuşmanın içeriğini genişletme ve toplumsallaşma işlevleri olmak üzere üç ana işlev grubu altında toplanmış ve bu sayede Türkçe gündelik söylemde yinelemelere ilişkin kapsamlı bir çalışma ortaya konmuştur. Çalışmanın bulguları, Türkçe gündelik söylemde yinelemelerin kaynağına göre kendini yinelemelerin, yinelemelerin yerine göre gecikmeli yinelemelerin ve yinelemelerin korunma derecesine göre birebir yinelemelerin daha sık kullanıldığını göstermiştir. İşlev gruplarına göre değerlendirildiğinde karşılıklı konuşmanın içeriğini genişletme işlevlerinin daha sık kullanıldığı; alt işlevler kapsamında ise yinelemelerin en çok vurgulama amacıyla kullanıldığı ve kullanım sıklıklarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır.