İşârî tefsirde zâhir-bâtın ilişkisi: İsmail Hakkı Bursevî örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURULLAH DENİZER

Danışman: MUAMMER ERBAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tefsir tarihi içerisinde işârî tefsirin önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu çalışma, Kurʼân ayetlerini zâhirî ve bâtınî olmak üzere iki mana boyutunda ele alan işârî tefsir ekolünün temel kavramları olan zâhir ve bâtın kavramları arasındaki ilişkiyi, İsmail Hakkı Bursevîʼnin Rûhuʼl-Beyân adlı tefsiri örneği üzerinden ortaya koymak üzere hazırlanmıştır. Çalışma giriş üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi, metodu ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde zâhir ve bâtın kavramlarının sözlükte, Kurʼânʼda ve tefsir ilmindeki kullanımları değerlendirilmiş, tarihi süreç içerisinde Kurʼânʼa zâhirî ve bâtınî yaklaşımlar ele alınmıştır. İkinci bölümde, tasavvufta zâhir ve bâtın kavramları, işârî tefsir ekolünün bilgi kaynakları, bâtınî manaya ihtiyaç duyulma sebepleri, işârî tefsir ekolünde zâhir-bâtın ayrımının temelleri, bâtınî mananın geçerliliği ve bağlayıcılığı ve işârî manaya ulaşma süreçleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde İsmail Hakkı Bursevîʼnin Rûhuʼl-Beyân adlı tefsirinde zâhir-bâtın ilişkisi yöntem ve muhteva açısından örneklerle ortaya konulmuştur. Çalışmamız, elde ettiğimiz verilerin değerlendirildiği sonuç bölümüyle tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kurʼân, Tefsir, İşârî Tefsir, Zâhir, Bâtın.