Geolgy of and hydrothermal alteration process in the Salavatlı-Aydın geotermal field
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: İSMAİL HAKKI KARAMANDERESİ
Danışman: CAHİT HELVACI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:vn ÖZET Bu çalışma Aydın-Salavatlı jeotermal sahası ile Küçük Menderes vadisi Güney doğu yansını içine alan 750 km2 lik bir alanı kaplar. Çalışma alanı sınırları 28°15'00" doğu, 27°52'30" batı, boylanılan ve 38°07'30" kuzey, 37°48'47" güney enlemleri arasında yer alır. Bu bölge içindeki Büyük Menderes vadisi içinde halen aktif olan jeotermal sahalardan Aydın-Salavatlı jeotermal sahası ile, Küçük Menderes vadisi içinde yer alan fosil jeotermal sahalardan Beydağı-Cıva, Emirli-Antimuan sahaları arasındaki benzer jeolojik ilişkilerin araştırılması şeklinde yürütülmüştür. Yapılan çalışmalar şöyle sergilenmiştir. Birinci bölümde Türkiye jeolojisi genel hatları ile özetlenmiş. Menderes Masifi jeolojisi kuyu ve yüzey jeolojisi olarak özetlenmiştir. ikinci bölümde bu çalışma ile elde edilmiş jeoloji istifi sunulmuştur. Menderes Masifindeki üç tektonik dilimin varlığı gösterilmiş. Üst tektonik dilimde gnayslar, metavolkanikler, disten- granat-stavrolit şistler, ve mermerler ayrılmıştır. Üst tektonik dininin alt sının Bozköy sürüklenimi olarak haritalanmıştır. Alt tektonik dilim ise almandin amfibol şist, muskovit- kuvars şist, biyotit-muskovit-klorit şistlerden ibaret olduklan behrlenmiş ve ayrıca metavolkanit içerdikleri ortaya konmuştur. Alt tektonik dilimin alt sının Bozdağ sürüMenirni olarak Emirli köyü ve Çayırköy yörelerinde haritalanmıştır. Üçüncü tektonik dilimde ise yerli kaya birimleri olarak amfibol-albit-epidot şistler, albit-epidot-kuvars şistler, mermer, klorit fillitler, kuvars-klorit-mika şistler, metagabrolar, ve bunları kesen Demirhan metagranitleri şeklinde ayrılmıştır. Üst tektonik dilim bölgesel jeoloji verileri yardımı ile Kambriyen yaşlı, alt tektonik dilim ise devoniyen ve Karbonifer yaşlı, üçüncü tektonik yerli birim ise Permiyen yaşlı kabul edilmiştir. Birimlerin tektonik ve stratigrafik konumlan ile geçirmiş oldukları rnetamorfîzma fazlarında da aynı farklılığı göstermektedir. Üst tektonik dilim en az üç tektonik deformasyon, rnetamorfîzma ve çok fazlı magmatizma içerir. Alt tektonik dilim en az iki tektonik deformasyon, rnetamorfîzma ve çok fazlı magmatizmavm içerir. Yerli otokton birim ise iki tektonik deformasyon, metamorfizma ve çok fazlı magmatizma içerir. Sedimanter istif ise Miyosen (erken) yaşlı kömürlü birimler ile başlar, bu birim AS-1 kuyusundaki veriler ışığında kloritleşmeye varan alterasyon içerir, bunların üzerinde ise Orta Miyosen yaşlı kaba kırıntılılar yerleşir. Bu birimlerin yaşlandırılması pollen analizleri ile belirlenmiştir. Daha üstte ise Pliyosen ve Pleistosen yaşlı detritik lorıntilılar ayrılmıştır. Kuvaterner yaşlı akarsu ve yamaç molozları haritalanmıştır. Üçüncü bölümde magmatik ve volkanik kaya türleri özetlenmiş. Demirhan meta granitleri, granit-granadiyorit- ve gabrolar ayrılmıştır. Çalışma sahasındaki haritalama verileri Aydın Dağlan altında gömülü büyük bir intrüzif kayanın varlığı bölgedeki asit kuvars daykları korelasyon sonuçlan olarak varsayılmıştır. Bölgesel yapı ile ilişkili olarak Başaran volkanitleri, Yenice ve Karaburç volkanitleri lokal olarak haritalanmış, tez içinde sergilenmişlerdir. Üç tektonik dilimde gelişen metamorfizma tipleri kontakt metamorfizma, bölgesel metamorfizma, hidrotermal metamorfizma olarak ayrılmış. Bölgede yapılmış olan jeotermal enerji arama sondajlarından elde edilen bilgiler ışığında bölgedeki hakim metamorfizmanın yeşil şist almandin-amfibol şist zonandan, klorit epidot, illit- montmorillonit-kaolimt zonlan şeklinde gelişen düşük dereceli metamorfizma tipleri ayrılmıştır. Bölgedeki alterasyon türleri fillitik, arjilik, silisik, albitizasyon, kloritleşme, hematitizasyon, ve karbonitizasyon tipi olarak gelişmiştir. Dördüncü bölümde bölgesel jeolojik yapının etkisi altında kaldığı tektonik süreçler İM fazlı itilme olarak belirlenmiş. Bu itilme veya bindirme yapılan Geç Kretase -Erken Eosen evresinde gelişmiş. Büyük Menderes vadisindeki jeotermal sahalar ile Küçük Menderes vadisindeki kidrotermal cevher sahalarının oluşum süreçlerinde en az üç basamak faylı genleşme tektoniği fayları belirlenmiş. Genleşme tektoniğinin zamanlaması Orta Miyosen' den başlamış ve günümüze kadar devam etmiştir.DC Beşinci bölümde etüd sahasında belirlenmiş olan metamorfizma evreleri, bölgesel metamorfizma, kontakt metamorfizma, metasomatizma, hidrotermal alterasyon olayları; opak mineraloji, optik mineraloji, jeokimyasal analiz yöntemleri ile çözümlenmiştir. Sonraki bölümlerde ise bölgede yapılmış olan sondajlar yardımı ile aktif jeotermal sistemlerde gözlenen mineral parajenezleri ve oluşum koşullan ile fosil hidrotermal sistemlerin evrimi birbirinin devamı olduğu açıklanmıştır. Aktif jeotermal sistemlerde bulunan kuvars, albite, klorit, kalsit, dolomit, kaolinit, illit, montmorillonit, hematit, jips, dikit, vermikulit, pirit siderit ve hidrobiyotit mineralleri bu bölgedeki jeotermal sistemlerde 200°C hk hazne sıcaklıklarının bekleneceğini ortaya koymuştur. AS-1 ve AS-2 kuyularında ölçülmüş olan 162°C ve 175°C sıcaklıklara karşılık su kimyası ile yapılan karşılaştırmalarda bu sistemlerin üretim yapılan zonlardaki suların karışım suları oldukları belirlenmiştir. Gerçek hazne sıcaklıklarının bu değerlerden yüksek olması gerektiği ortaya konmuştur. Bu bilgiler sonucu yeni sondaj lokasyonları önerilmiştir. Yapılmış olan çalışmaların sonuçları tez kapsamı içinde ayrıntılı olarak tartışılmışta.