Bağlama temelli çalgılar ve melezlik: Oğur sazı örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERCAN BAŞ
Danışman: Levent Ergun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kültürel sınırların modernizm, göç, küreselleşme ve teknolojik gelişmeler gibi çeşitli etmenlerden dolayı belirsizleşmesi ve birbirinden farklı kültür olaylarının toplumsal pratikler ve edimsel davranışlar aracılığıyla karşılıklı etkileşime girmesi sonucunda gelişen melezlik, günümüzde çokça tartışılan aynı zamanda çeşitli değerlendirilmelerle yeni boyutlar kazanmış bir kavramdır. Melezliğin doğasında bulunan değişim ve dönüşüm pratikleri, birbirinden farklı kimliklerin, kökenlerin etkileşimini artırarak kültürel bir homojenleşmeye de zemin hazırlamaktadır. Kültürün dönüşmesiyle birlikte kültür ürünü olarak karşılaşılan müzikler ve müzik özelinde çalgılar da dönüşümün sonuçlarını melez yapılarla göstermektedir. Dolayısıyla müzik artık eski müzik olmadığı gibi bu anlamda kültürel ve müziksel aktarımın başrolünde yer alan çalgılar da değişim ve dönüşüm temelinde evrilen bir yapıya bürünmektedir. Bu bağlamda 17. yüzyılın sonlarına kadar varlığını sürdüren kopuz, Osmanlının son dönemlerinde neredeyse unutularak yerini bağlamaya bırakır. Kopuzla yer değiştiren ve kültürel taşıyıcılık görevini devralan bağlama, millîlik ekseninde Cumhuriyet Dönemi politikalarıyla beraber bir standartlaşma dönemine girer. Gelinen süreçte özellikle 70'li yıllarda popüler müziklerin halk müziğini yeniden keşfetmesi ve 90'lı yıllarla beraber bağlamanın tahakkümünü kurması, bağlama temelli çalgılarda ve halk müziğinde çeşitli denemelerin ve yeniliklerin yapılmasının önünü açar. Bu dönemde Türkiye'nin müzik kültüründe ve halk müziğinde çeşitli zamanlarda önemli değişimlerde başrol oynayan müzik insanları da ortaya çıkar. Ancak 20. yüzyılın sonlarında Türk müziği ve çalgılarındaki eksenin ibresini kendisine çeviren Erkan Oğur, kendi ismiyle anılan Oğur sazı adında melez bir çalgı icat eder. Bu çalışmanın amacı, 1992 yılında yapımı tamamlanarak icat edilen Oğur sazının, bağlama ve bağlama temelli çalgılardaki karşılıklı etkileşimle beraber değişime yol açan melez unsurlarının tarihsel veriler ışığında tartışmasını yaparak analiz etmektir. Söz konusu amaç doğrultusunda üç bölüm olarak planlanan bu çalışmanın birinci bölümünde kültürel arka planın açıklığa kavuşturulması ve melezlik kavramının daha iyi anlaşılması için öncelikle melezliği oluşturan olaylar örgüsü ve kavramlar incelenmiş, melezlikle yakın ilişkili kavramların açıklanmasıyla bir yol haritası hazırlanmıştır. İkinci bölümde Osmanlının son dönemleriyle Cumhuriyet döneminin tamamındaki temel değişim eksenleri üzerinde durularak günümüze sirayet eden gelişmelerin değişim ve melezlik bağlamında kronojik bir sıra gözetilerek değerlendirilmesi yapılmaktadır. Üçüncü bölümde ise Oğur sazı merkeze alınarak çalgının üretildiği atölyede elde edilen veriler ve görüşmelerle ilk elden nasıl, ne şekilde, ne kadar sürede ve kim tarafından yapılmıştır sorularına yanıtlar verilerek çalgının melezliğine dair tespitler ortaya konulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Melezlik, Değişim, Bağlama, Erkan Oğur, Oğur sazı, Kopuz.