Türkçe'de dönüşlü yapıların biçim-sözdizimsel özellikleri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2005

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGÜN KOŞANER

Danışman: LÜTFİYE OKTAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Son yıllarda farklı dillerin dilbilgilerinde yer alan dönüşlü yapıların biçim- sözdizimsel yapısına artan bir ilgi vardır. Bu doğrultuda, bu çalışma Türkçede dönüşlü yapıların biçim-sözdizimsel özelliklerini betimlemeyi amaçlamaktadır. Türkçe, dönüşlülüğün belirtilmesinde diğer dillerinin kullandığı adcıl ve eylemcil dönüşlülük stratejilerinin ikisini birden kullanmaktadır. Adcıl dönüşlülüğün kodlanmasında kullanılan kendi ve kendisi göndergeleri ile eylemcil dönüşlülüğün kodlanmasında kullanılan {-(I)nJ / {-(1)1} dönüşlü biçimbirimi diğer dillerde kullanılan dönüşlülük stratejilerinden çok farklı özellikler sergilemektedir. Bu nedenle dönüşlülük olgusuna dilbilgisinin sadece bir bileşenine odaklanarak açıklama getirmek olanaksız gibi görünmektedir. Bu doğrultuda çalışmamız, inceleme alanını anlambilim, sözdizim ve biçimbilim olarak belirlemekte ve bu üç alanın ilişkisini başarılı bir biçimde ortaya koyması bakımından Dağıtılmış Biçimbilim kuramını temel alarak Türkçede dönüşlü yapıların dağılım ve davranış özelliklerinin ortaya çıkartmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın iki temel sorusu vardır: - Türkçede dönüşlü göndergeler nasıl bir içsel yapı sergiliyorlar? - Türkçedeki adcıl ve eylemcil dönüşlülük stratejileri bütüncül bir yaklaşımla ele alınabilir mi? Bütüncemizin çözümlenmesinden elde edilen bulgular doğrultusunda, Türkçedeki dönüşlü göndergelerin de diğer dillerdeki gibi "pekiştiriri + dönüşlü" bileşiminden türemiş oldukları kanıtlanmıştır. Ayrıca çalışmamızda, Dağıtılmış Biçimbilim kuramsal çerçevesi içinde Türkçede kullanılan adcıl ve eylemcil dönüşlülük stratejilerini kapsayacak bütüncül bir dönüşlülük modeli geliştirildiğine inanıyoruz. vı