Kasidede övgü kalıpları ve divan şiiri öğretimindeki yeri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA USLU
Danışman: İlyas Yazar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk Edebiyatı'nın yüzyıllar süren bir periyodunu kapsayan Divan edebiyatında nazmın, nazım biçimleri içinde de kasidenin önemli bir yer vardır. Tevhit, münacat, hicviye, methiye gibi türleriyle kaside konu çeşitliliğine sahip bir nazım biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Divan şiir geleneğinde oldukça fazla örnekleri verilen kasideler, şairinin estetik duyuşu ve sanat kabiliyetini yansıtan, edebi değeri yüksek övgü şiirleridir. Çalışmamızda kaside geleneği XIV. yüzyıldan başlayarak XIX. yüzyıla kadar yayılan bir dönemin örneklemi seçilmiştir. Yüzyılların genel edebi görünümleri ve tekâmül süreçleri de göz önüne alınarak her yüzyılı yansıtan şairlere yer verilmiş, Yüzyılların edebi özellikleri birbirinden farklı olduğu için seçilen şair sayısı da her yüzyıl için eşit olarak belirlenmemiştir. Her sosyal tabakadan bilhassa birinci sınıf olarak nitelendirilen şairler seçilerek, divanlarının tenkidli metinleri esas alınmıştır. Kasideler konusuna ve yazılış amacına herhangi bir sınırlama getirilmeksizin biçim ve biçem açısından kapsamlı bir incelemeye tabi tutulmuş, kasidelerin ayrıntılı okumaları yapılarak övgü kalıpları tespit edilmiştir. Elde edilen bulgu ve tespitler beyitlerle desteklenmiş, gerek beyitlerin gerekse övgü kalıplarının künye bilgileri çalışmamızda yer almıştır. Kaside geleneğinde kendisine övgüde bulunulan unsurlar dini unsurlar, beşeri unsurlar ve diğer unsurlar olmak üzere üç grupta toplanmış ve memdûhların dile getirilen vasıfları belirlenerek övgü kalıplarının hangi vasıflara yönelik olduğuna açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Övgü kalıplarının anlamsal derinliği, estetik yapılarındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmaya, tüm bunlar yapılırken de yüzyılların birbiriyle mukayese edilmesine gayret gösterilmiştir. Divan şairi gözünde kasidenin salt övgüde bulunmak, gerçekçi olmayan söylemlerle, mübalağaya varan bir biçimde memdûhu yüceltmekten ziyade idealin peşinde olmak, toplumun karşısına memdûhu bir rol model olarak sunmak, hatta bu yolla ideal bir toplum yaratmak gibi farklı amaçlara katkıları ele alınmaya çalışılmıştır. Araştırmamızda tespit edilen bulguların divan şiiri ve kaside öğretiminde yapılandırmacılık modeline nasıl uyarlanabileceği üzerinde durulmuştur. Anahtar kelimeler: Divan Edebiyatı, Kaside, Övgü Kalıpları, Eğitim, Yapılandırmacılık