İzmir fayı'nın paleosismolojisi ve deprem üretme potansiyeli

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇİĞDEM TEPE

Danışman: HASAN SÖZBİLİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İzmir Körfezi'nin güney kenarını sınırlayan İzmir Fayı, Balçova ve Pınarbaşı olarak adlandırılmış birbirine paralel iki geometrik segmentten oluşan, yaklaşık 40 km uzunluğunda aktif bir normal faydır. İzmir şehir yerleşimi içinden geçmesi nedeniyle depremsellik açısından potansiyel bir risk unsuru olarak kabul edilmektedir. Tarih öncesi ya da tarihsel dönemlerde yıkıcı depremlerden sıklıkla etkilendiği bilinen İzmir şehir yerleşiminde, meydana gelen depremlerden hangisine ya da hangilerine İzmir Fayı'nın neden olduğunu ortaya çıkarmak için, ilk kez tektonik jeomorfolojik ve yaş verileriyle desteklenen paleosismolojik çalışmalar yapılmıştır. İzmir Fayı'nın göreceli tektonik aktivitesini ortaya çıkarmak için İzmir Fayı üzerinde yapılan jeomorfolojik çalışmalar, İzmir Fayı'nın yüksek-orta aktivite derecesinde olduğunu ortaya koymanın yanı sıra, Balçova segmentindeki aktivitenin Pınarbaşı segmentine göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Uygulanan morfometrik analizlerin sonuçları, İzmir Fayı'nın kontrol ettiği dağ önü cephelerinde aktif yükselime işaret ederken, drenaj havzalarındaki gelişimin tektonik ve erozyon kontrolünde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Yapılan morfometrik analizlerde, ortalama yükselim miktarı Balçova segmenti boyunca 0,52 mm/yıl, Pınarbaşı segmenti boyunca 0,43 mm/yıl olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç İzmir Fayı boyunca asimetrik bir yükselimin varlığına işaret etmektedir. İzmir fay segmentleri üzerinde ilk gez gerçekleştirilen paleosismolojik çalışmalar, İzmir Fayı'nın geçmişte birden çok kez hareket ederek deprem ürettiğini ortaya koymaktadır. Yapılan hendek tabanlı paleosismolojik çalışmalarda Balçova segmentinde 4, Pınarbaşı segmentinde 2 olmak üzere İzmir Fayı üzerinde toplam 6 depreme ait iz saptanmış, belirlenen depremlerin yaş analizi sonuçları İzmir Fayı'nın minimumda 700 yıl, maksimumda 5700 yıl arasında değişen aralıklarda deprem ürettiğini ortaya koymuştur.